آیا واشینگتن بار دیگر کردستان عراق را یکپارچه نگه میدارد؟
بسیاری از کردها بر این باورند که واشینگتن ارادهای برای مداخله در رقابت دو حزب مسلط کردستان عراق ندارد.

ممکن است ایالات متحده تنها نیرویی بوده باشد که کردستان عراق را یکپارچه نگه داشته است. طی دههها، حمایت سیاسی، مالی و نظامی آمریکا نقشی تعیینکننده در سرپا نگه داشتن کارکردهای این منطقه خودمختار و حفظ درجهای از ثبات داشت. اکنون که پس از پایان مأموریت به رهبری آمریکا علیه داعش، حمایت واشینگتن عمدتاً به تعامل دیپلماتیک و پشتیبانی سیاسی محدود تقلیل یافته است، کردستان عراق در برابر چندپارگی آسیبپذیر به نظر میرسد.
بیش از دو سال پس از برگزاری انتخابات پارلمانی، که خود چندین بار به تعویق افتاده بود، حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK) نتوانستند دولت جدیدی تشکیل دهند. نقطه شکست این ماه رقم خورد، زمانی که KDP نخستین نشست پارلمان منطقه را پس از نزدیک به دو سال بدون مشارکت نمایندگان PUK برگزار کرد. KDP برای تأمین حد نصاب ۵۱ نفره لازم برای برگزاری نشست، چند نماینده از حزب رقیب را که بهعنوان مستقل حاضر شدند، و نیز اعضای دیگر گروههای مخالف را متقاعد کرد.
در واکنش، PUK همه وزیران خود را از دولت موقت خارج کرد. بافل طالبانی، رهبر PUK، اعلام کرد پارلمان تازه تشکیلشده را به رسمیت نمیشناسد و تهدید کرد در سلیمانیه، پایگاه اصلی حزب، دولتی جداگانه تشکیل خواهد داد. در همین حال، برادر کوچکتر او، قوباد، معاون نخستوزیر دولت موقت، و دیگر چهرههای سرشناس PUK در سلیمانیه در قابهای رسانهای حاضر میشوند و این تصور را ایجاد میکنند که دولت جداگانهای شکل گرفته است.
بسیاری از کردها و حامیانشان بر این باورند که رابطه ایالات متحده با کردهای عراق معاملهمحور بوده است. این برداشت نادرست است. حمایت مستقیم آمریکا امکان ظهور اقلیم کردستان را بهعنوان یک موجودیت خودمختار در چارچوب عراق فراهم کرد. عملیات «آسایش» (Provide Comfort) به ایجاد شرایط لازم برای خودگردانی کردها کمک کرد و مسیر برگزاری نخستین انتخابات پارلمانی منطقه را در سال ۱۹۹۲ هموار ساخت. در سال ۱۹۹۸، جنگ داخلی میان KDP به رهبری خاندان بارزانی و PUK به رهبری خاندان طالبانی، که هزاران کشته بر جای گذاشت، با میانجیگری مستقیم آمریکا پایان یافت. پس از آن، جنگ به رهبری آمریکا در سال ۲۰۰۳ رخ داد که رژیم صدام حسین، رئیسجمهور عراق، را سرنگون کرد و به کردها فرصت دیگری داد تا خودمختاری خود را گسترش دهند و جایگاه منطقه را بهعنوان یک موجودیت فدرال در قانون اساسی جدید عراق تثبیت کنند.
پس از ظهور داعش، واشینگتن بار دیگر کردها را بهعنوان شریک برگزید و مستقیماً با نیروهای کرد همکاری کرد، اغلب مستقل از بغداد. در آن سالها، ایالات متحده برای تقویت وحدت کردهای عراق و انسجام نهادی آنها سرمایهگذاری کرد. ائتلاف به رهبری آمریکا سالها کوشید نیروهای پیشمرگه وابسته به دو حزب حاکم منطقه را یکپارچه کند، با این هدف که آنها را به نیرویی حرفهای و رزمی زیر نظر وزارت پیشمرگه اقلیم کردستان تبدیل کند، نه زیر فرمان رهبران منفرد حزبی. اندکی پیش از ضربالاجل ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ برای خروج نیروهای آمریکایی از عراق، اقلیم کردستان یکپارچهسازی نیروهای پیشمرگه خود را اعلام کرد. با این حال، این اقدام بیشتر ظاهری بود و هدفش نشان دادن پیشرفت به واشینگتن بود. رویدادهای بعدی آشکار کرد این باور که پیشمرگه یکپارچه شده تا چه اندازه خطا بوده است.
در پسزمینه دگرگونی چشمانداز سیاسی خاورمیانه، به نظر میرسد دولت ترامپ متمایل است با دولتهای مرکزی قدرتمند در سراسر منطقه کار کند. این تصور، باورِ بسیاری از کردها را تقویت کرده است که واشینگتن ارادهای برای مداخله در رقابت دو حزب مسلط در کردستان عراق ندارد.
تام بارک، فرستاده دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در امور عراق و سوریه، موضع دولت را درباره کردستان عراق و بحران سیاسی جاری آن در جریان یک نشست در چاتام هاوس در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ روشن کرد: «ما مداخله نخواهیم کرد. هیچ راهی برای مداخله ما وجود ندارد. میتوانیم تشویق کنیم. میتوانیم کمک کنیم. میتوانیم مشورت بدهیم. میتوانیم میانجیگری کنیم. اما صادقانه بگویم، اکنون لحظه موعود است. این فرصت عظیم پیش روی شماست. باید از این سرخوردگیهای قبیلهای عبور کنید.»
بارک ریشه بحران جاری در کردستان عراق را رقابتهای دیرینه میان خاندانهای بارزانی و طالبانی دانست. در هسته ماجرا، برای نمونه، اختلاف بر سر کنترل وزارت کشور حکومت اقلیم کردستان، پوششی است بر دههها بیاعتمادی میان دو حزبی که در غلبه بر وفاداریهای قبیلهای و منطقهای خود ناتوان ماندهاند. از این حیث، PUK که ظاهراً مترقی خوانده میشود، دستکمی از KDP ندارد و همانقدر تحت تأثیر سیاست قبیلهای و خانوادگی است.
با وجود آنکه ممکن است این سناریو قریبالوقوع به نظر برسد، بعید است کردستان عراق به دو اداره جداگانه مستقر در سلیمانیه و اربیل تقسیم شود. در واقعیت، این منطقه مدتهاست بر پایه خطوط حزبی تقسیم شده است و همچنان نیز چنین خواهد ماند، بهگونهای که PUK و KDP هر یک پایگاههای خود را در اختیار دارند. آنچه ممکن است در ادامه رخ دهد این است که واشینگتن هر دو طرف را برای رسیدن به توافقی موقت و تشکیل دولت تحت فشار بگذارد. با این حال، آنچه محتملتر به نظر میرسد این است که این اختلافها باعث خواهد شد منطقه خودمختار در رقابت گستردهتر خود با بغداد زمین ببازد.
تحلیلهای میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)