با خروج شرکای آفریقایی موگادیشو، ترکیه حضور خود در سومالی را تقویت می‌کند؟
کاهش حملات الشباب به همان اندازه که می‌تواند نشانه موفقیت طرح امنیتی باشد، می‌تواند حاصل نوعی سازش نیز باشد.
Siyad Madey حقوق‌دان و تحلیلگر سیاست‌گذاریِ مستقر در نایروبی است که بیش از بیست‌وپنج سال تجربه در بخش‌های دولتی و خصوصیِ شرق آفریقا و شاخ آفریقا دارد. او پیش‌تر بیش از پانزده سال در بانک ملی کنیا (Kenya’s National Bank) خدمت کرده است.
در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶، احمد معلم فقی، وزیر دفاع سومالی، اعلام کرد حملات الشباب در موگادیشو از سال ۲۰۲۳ نزدیک به ۸۷ درصد کاهش یافته است. دولت او از این کارنامه استفاده می‌کند تا نشان دهد مشارکت سومالی با ترکیه ثمربخش بوده است. با این حال، نگاهی دقیق‌تر به وضعیت امنیتی سومالی نشان می‌دهد ترکیه بیش از آنکه به برقراری امنیت واقعی در این کشور علاقه‌مند باشد، به استفاده از حکومت حسن شیخ محمود برای تثبیت جای پای خود در شاخ آفریقا و تحکیم مشارکت پرسودش با محمود گرایش دارد. در نتیجه، ثبات سومالی هرچه بیشتر شکننده به نظر می‌رسد. ترکیه میلیاردها دلار در سومالی سرمایه‌گذاری کرده است. این وضعیت ممکن است به‌زودی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، را ناچار کند مشخص کند تا چه اندازه حاضر است از این سرمایه‌گذاری، به‌صورت نظامی دفاع کند.
اظهارات فقی تنها یک هفته پس از آن مطرح شد که ارتش اوگاندا همکاری نظامی خود با ترکیه را به حالت تعلیق درآورد. محرک علنی این تصمیم، خودداری آنکارا از استرداد یک وبلاگ‌نویس منتقد یوویری موسه‌ونی، رئیس‌جمهور اوگاندا، بود، اما انگیزه واقعی شاید درخواست محمود از اوگاندا برای پایان دادن به استقرار نیروهایش در سومالی باشد، با این استدلال که تیپ‌های سومالیایی آموزش‌دیده ترکیه می‌توانند پایتخت را حفظ کنند. این بحران تنها نمونه‌ای دیگر از آن است که سومالی اجازه می‌دهد به درون قلدری‌ها و کل‌کل‌های اردوغان در سراسر آفریقا کشیده شود.
بنا بر گزارش‌ها ترکیه نزدیک به ۳۵ هزار سرباز سومالیایی را آموزش داده است، اما نیروهای تحت حمایت ترکیه به‌سختی امنیت به ارمغان می‌آورند. بصره، در حدود ۱۸ مایلی موگادیشو، از سال ۲۰۱۱ بیش از یک دوجین بار دست‌به‌دست شده است. در اوت ۲۰۲۶، ارتش و «حرم‌چاد» (Haramcad)، یک یگان پلیس آموزش‌دیده ترکیه، بیش از یک هفته در آنجا جنگیدند، اما تا ۹ سپتامبر، منابع محلی به شبکه سومالیایی «کعب» (Kaab) گفتند که نیروهای دولتی به سمت دینیله، یکی از مناطق پایتخت، عقب‌نشینی کرده‌اند و به الشباب امکان داده‌اند بدون درگیری در امتداد جاده افگویه پیشروی کند.
سومالی یک جمهوری فدرال است که در آن ایالت‌های عضو بر اساس قانون اساسی از خودمختاری گسترده برخوردارند. با این حال، محمود با همکاری و شاید تحریک ترکیه می‌کوشد کشور را زیر حاکمیت موگادیشو متمرکز کند. این امر نه‌تنها به اختلاف با پونت‌لند در شمال، بلکه به اختلاف با ایالت جنوب غربی و جوبالند نیز انجامیده است.
در ۲۸ سپتامبر، جنگجویان وفادار به عبدالعزیز حسن محمد لفتاگارین، رئیس ایالت جنوب غربی که خود در ۳۰ مارس ۲۰۲۶ پس از اختلاف با محمود برکنار شد، وارد بایدوا شدند. این سومین دور درگیری در آنجا از ۱۷ اوت ۲۰۲۶ به بعد بود. وزارت دفاع سومالی مدعی شد که الشباب و شبه‌نظامیان لفتاگارین با یکدیگر ادغام شده‌اند، اما این ادعا کمتر واقعی به نظر می‌رسد و بیشتر بخشی از الگویی است که در آن محمود مخالفان سیاسی خود را به الشباب پیوند می‌زند تا توسل به نیروی نظامی را توجیه کند. در این میان، ترکیه ظاهراً حاضر است در این بازی همراهی کند، به شرط آنکه محمود قراردادهای پرسود و جای پای نظامی در اختیار آنکارا بگذارد.
با این حال، ترکیه به دو دلیل از اعزام سربازان خود به خط مقدم اکراه داشته است. دلیل نخست ساده است: نمی‌خواهد به درون جنگ‌های قبیله‌ای کشیده شود. به همان اندازه مهم، می‌خواهد از درگیری با اتیوپی پرهیز کند که در چارچوب مأموریت اتحادیه آفریقا نیرو در منطقه دارد. در عوض، ترکیه ظاهراً از پهپادها و جنگنده‌های مستقر در موگادیشو استفاده می‌کند. آخرین نمونه آن حمله هوایی مرموز ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در دولو بود. سومالیایی‌ها تکذیب مسئولیت از سوی ترکیه را باورپذیر نمی‌دانند.
در ۲۹ سپتامبر، محمود برای گفت‌وگو با آبی احمد، نخست‌وزیر اتیوپی، درباره امنیت منطقه‌ای به آدیس‌آبابا پرواز کرد. رشید عبدی، تحلیلگر خوش‌ارتباط مستقر در نایروبی، نوشت که موگادیشو در حال از دست دادن کنترل بایدوا است و می‌خواهد نیروهای اتیوپیایی به این نبرد بپیوندند.
بعید است اتیوپی موافقت کند. تنها دو سال پیش، محمود تهدید کرد که همه سربازان اتیوپیایی را از سومالی اخراج خواهد کرد و از همین رو آبی احمد، نخست‌وزیر، نسبت به درخواست محمود بدبین است، به‌ویژه پس از آنکه رفتارهای نمایشی محمود به خروج اوگاندایی‌ها انجامید. درخواست محمود نیز نمی‌توانست در زمانی بدتر برای اتیوپی مطرح شود. جنگ در منطقه تیگرای اتیوپی و در امتداد مرز اریتره از سر گرفته شده است. کاهش بودجه اتحادیه آفریقا پیش‌تر نیروهای اتیوپیایی را از قنسح‌دیره بیرون کشیده است. جنگی گسترده‌تر در شمال اتیوپی می‌تواند به خروج دسته‌جمعی نیروهای اتیوپیایی بینجامد و خلأیی برجای بگذارد که الشباب می‌تواند آن را پر کند.
به نظر می‌رسد محمود دریافته است که از اتیوپیایی‌ها قایق نجاتی نصیبش نخواهد شد. در ۲ اکتبر ۲۰۲۶، رئیس‌جمهور سومالی برای شرکت در نشستی با رهبران مصر، اریتره و سودان، که همگی روابطی خصمانه با اتیوپی دارند، به قاهره سفر کرد.
آنچه در سومالی رخ می‌دهد باید برای واشینگتن اهمیت داشته باشد. از فوریه ۲۰۲۵، دولت ترامپ نزدیک به چهار برابر حملات هوایی و پهپادیِ دولت بایدن در طول چهار سال را در سومالی انجام داده است، اما صبر آمریکا محدود است. واشینگتن به اتحادیه آفریقا گفته است که تا پایان سال تأمین مالی دفتر پشتیبانی سازمان ملل برای این مأموریت را متوقف خواهد کرد، به این دلیل که نیروی زمینی توانمندی برای حفظ مناطقی که قدرت هوایی پاک‌سازی می‌کند وجود ندارد. محمود ممکن است ستایشگر ترکیه باشد، اما تحلیلگران آمریکایی همان اعتماد را به نیروهای سومالیاییِ آموزش‌دیده ترکیه ندارند.
هرچند بعید است ایالات متحده برچسب‌زنی مصلحت‌جویانه سومالی یا ترکیه به رقبای محلی محمود به‌عنوان الشباب را بپذیرد، اما بیم شورش الشباب واقعی است. حمزه عبدی بری، نخست‌وزیر، پذیرفته است که اعضای سابق الشباب اکنون در دولت خدمت می‌کنند و برخی در سمت‌های ارشد. مرکز مطالعات راهبردی آفریقا (Africa Center for Strategic Studies) برآورد کرده است که الشباب سالانه حدود ۱۰۰ میلیون دلار از راه اخاذی به دست می‌آورد و تا ۳۰ درصد پلیس موگادیشو ممکن است نفوذی باشند. بازرگانان گزارش می‌دهند که هم به دولت و هم به شورشیان مالیات می‌پردازند. کاهش نرخ حملات به همان اندازه که می‌تواند بازتاب یک طرح امنیتی موفق باشد، می‌تواند بازتاب نوعی سازش هم باشد. با این حال، در حد مشاهدات پراکنده، سخت می‌توان از موفقیت نظامی سخن گفت وقتی الشباب تنها در فاصله کمی بیش از یک دوجین مایل از موگادیشو زمین به دست می‌آورد.
اکنون ترکیه با یک انتخاب روبه‌روست: اگر اتیوپی نیز مانند اوگاندا عملیات ضد الشباب خود را به حالت تعلیق درآورد، ترکیه باید بپذیرد که قدرت هوایی و آموزش برای تأمین امنیت سرمایه‌گذاری‌اش کافی نخواهد بود. ممکن است ناچار شود یا مستقیم‌تر وارد نبرد شود یا الشباب را جذب و همسو کند. در هر صورت، به نظر می‌رسد هزینه سرمایه‌گذاری ترکیه در سومالی، چه از نظر خون و چه از نظر پول، در آستانه جهش سرسام‌آور است.