آیا زندگی در دبی هنوز برای مردم عادی ممکن است؟
ساکنان دبی از امکانات این شهر بهره میبرند، اما به امنیت مالیای که آنان را به این شهر کشانده بود دست نمییابند.
Radhika Lakshminarayanan پژوهشگر و تاریخنگاری است که بیش از سه دهه با مؤسسات پیشرو در کویت و هند همکاری کرده است. او نویسنده کتاب Small States Security Dilemma—Kuwait after 1991 (معمای امنیتی دولتهای کوچک؛ کویت پس از ۱۹۹۱) است.

دبی به قطب اقتصادی جهانی بدل شده است و از مسیر املاک لوکس، بخش مالی، گردشگری و هوانوردی سرمایه جذب میکند. با این حال، رشدِ سرمایهمحورِ آن تابآوری مالیِ طبقه متوسط را میآزماید؛ طبقهای متشکل از کارگران ماهر و غیرماهر که چرخ این شهر را میگردانند. پرسش مرکزی این است که آیا این ساکنان عادی هنوز میتوانند از پسِ هزینههای زندگی در آنجا برآیند.
محیط مالیاتیِ مساعد دبی که در آن مالیات بر درآمد شخصی وجود ندارد، جذابیتش را افزایش میدهد. اما ساکنان با هزینههای سنگینِ غیرمستقیم و مرتبط با ملک روبهرو هستند؛ از جمله مالیات بر ارزش افزوده ۵ درصدی بر کالاها و خدمات، عوارض مسکن شهرداری معادل ۵ درصد اجاره سالانه، هزینههای نگهداری ساختمان، آب و برق، هزینه سرمایش منطقهای، عوارض جادهای سالک، پارکینگ پولی و کارمزد خدمات دولتی. خریداران ملک همچنین ۴ درصد هزینه انتقال میپردازند و کسبوکارها نیز مشمول ۹ درصد مالیات شرکتی هستند. انباشت این هزینهها درآمد قابل تصرف را بهطور معناداری کاهش میدهد.
در دبی بهسختی میتوان تعریف استانداردی از طبقه متوسط ارائه کرد؛ اندازه خانوار، ملیت، مزایای کارفرما و تعهدات مالی، سطح زندگی را تعیین میکنند. خانواری با درآمد ماهانه ۴٬۰۸۵ تا ۵٬۴۵۰ دلار ممکن است اگر فرزندی نداشته باشد و مسکن را کارفرما تأمین کند، زندگی راحتی داشته باشد. همین درآمد وقتی خانواده ناچار باشد اجاره، آموزش، حملونقل و بیمه درمانی را مستقل تأمین کند، محدودکننده میشود. در مقابل، کارگرانِ ساختوساز، نظافت، حراست، خردهفروشی، مهماننوازی و خدمات خانگی که ماهانه حدود ۲۷۵ تا ۱٬۳۶۰ دلار درآمد دارند، با واقعیتی دیگر مواجهاند؛ واقعیتی که توزیع نابرابر دستاوردهای اقتصادی دبی را آشکار میکند.
مسکن روشنترین تصویر را به دست میدهد. گزارش بازار اجاره ۲۰۲۵ شرکت بیوت (Bayut) افزایشهای قابلتوجهی را حتی در محلههای نسبتاً مقرونبهصرفه ثبت کرده است. اجاره سالانه آپارتمانهای دوخوابه در دیره ۲۰.۵ درصد افزایش یافت و به ۳۴٬۶۰۰ دلار رسید و در ارجان ۱۱.۴ درصد بالا رفت و به ۳۱٬۳۰۰ دلار رسید. برای خانواری با درآمد ماهانه ۵٬۴۵۰ دلار، اجاره سالانه بیش از ۴۰ درصد درآمد ناخالص را میبلعد. بسیاری از ساکنانِ با درآمد متوسط و پایینتر برای یافتن مسکن ارزانتر به نقاط دورتر، یعنی شارجه و عجمان، نقل مکان میکنند. اجاره سالانه یک آپارتمان یکخوابه در النهده شارجه ممکن است ۸٬۱۵۰ تا ۱۲٬۵۲۵ دلار باشد، در حالی که در دبی حدود ۱۷٬۴۲۵ دلار است. با این حال، این جابهجایی به معنای زمان سفر طولانیتر، هزینه سوخت و حملونقل، ازدحام ترافیک و کاهش اوقات فراغت است.
مدارس دولتیِ دبی رایگاناند، اما عمدتاً به اتباع اختصاص دارند؛ بنابراین خارجیها به آموزش خصوصی متکیاند. مدارس خصوصی برنامههای درسی متنوعی ارائه میدهند، اما خانوادههایی که کمکهزینه آموزشی ندارند با هزینههای قابلتوجهی روبهرو میشوند. شهریه سالانه در مدارس هندی تقریباً از ۱٬۲۲۵ تا ۹٬۵۳۰ دلار است، در حالی که شهریه مدارس بریتانیایی بین ۵٬۷۲۰ تا ۳۰٬۵۰۰ دلار نوسان دارد و مدارس آمریکایی دبی سالانه ۱۶٬۵۰۰ تا ۲۴٬۳۰۰ دلار دریافت میکنند. هزینه حملونقل، لباس فرم، کتاب و فعالیتهای فوقبرنامه نیز به این مخارج اضافه میشود.
آموزش عالی نیز به همان اندازه پرهزینه است. دورههای کارشناسی در دانشگاه آمریکایی دبی سالانه حدود ۲۹٬۵۰۰ دلار هزینه دارد. دانشگاه میدلسکس دبی نیز سالانه حدود ۱۷٬۵۷۵ دلار دریافت میکند. بنابراین خانوادههایی که دو یا سه فرزند دارند با تعهدات بلندمدت سنگینی روبهرو میشوند، یا اگر اهل کشوری باشند که آموزش عالی یارانهای دارد، حتی به فکر تحصیل بیرون از دبی میافتند.
دبی در بیمارستانها و متخصصان پیشرفته سرمایهگذاری کرده است، اما نظامِ عمدتاً خصوصی و بیمهمحورِ آن، دسترسی را پرهزینه میکند، بهویژه برای گروههای کمدرآمد و بازنشستگان. هرچند بیمه درمانی اجباری است، بیمهنامههای پایه غالباً دسترسی به شبکه بیمارستانی، مشاوره تخصصی و پوشش درمان را محدود میکنند. بیماران ممکن است برای ویزیت، آزمایشهای تشخیصی و اقدامات درمانی نیز هزینههای شخصیِ قابلتوجهی پرداخت کنند. در نتیجه، دسترسی به مراقبت جامع و بهموقع اغلب به کیفیت بیمه و توان پرداختِ فراتر از آن بستگی دارد.
برآوردها نشان میدهد در سالهای ۲۰۲۶–۲۷، یک فرد مجرد در دبی بسته به محل سکونت و سبک زندگی به حدود ۱٬۷۷۰ تا ۴٬۹۰۰ دلار در ماه نیاز دارد، در حالی که یک زوج ممکن است حدود ۲٬۶۷۰ تا ۶٬۸۰۰ دلار نیاز داشته باشد. خانواری با درآمد ماهانه ۵٬۴۵۰ دلار باید انتظار داشته باشد ۱٬۹۰۰ دلار صرف اجاره، ۲۷۵ دلار صرف آب و برق و ارتباطات، ۵۵۰ دلار صرف خواربار و ۲۷۵ دلار صرف حملونقل شود. در این صورت فقط ۲٬۴۵۰ دلار برای آموزش، هزینههای پزشکی، پوشاک و دیگر ضروریات باقی میماند. به این ترتیب، امکانِ مواجهه با وضعیتهای اضطراری، برنامهریزی برای بازنشستگی، حمایت از بستگان یا خرید دارایی محدود میشود. ساکنان ممکن است از امکانات دبی بهرهمند شوند، بیآنکه در عمل به همان امنیت مالی برسند که در ابتدا آنان را به این شهر جذب کرده بود. کارگران مهاجرِ کمدرآمد که بسیاری از آنان با بدهیهای کارگزینی و تعهد انتقال پول به خانوادههایشان در وطن وارد میشوند، هنگامی که کارفرمایان دستمزد را به تأخیر میاندازند یا با وضعیت اضطراری پزشکی روبهرو میشوند، دچار تنگنای مالی میشوند.
به همان اندازه نگرانکننده، دسترسی عمومی محدود به دادههای اقتصادی در سطح خانوار است. دبی اطلاعات گستردهای درباره معاملات ملکی، گردشگری، سرمایهگذاری و فعالیتهای تجاری منتشر میکند. با این حال، شاخصهای مشابه درباره درآمد قابل تصرف خانوار، تنگنای بدهی، استطاعت مسکن و فقر همچنان کمتر جامع است. با وجود تکمیل «پیمایش درآمد و هزینه خانوار دبی ۲۰۲۴»، دادههای تفصیلیِ هزینه در سطح خانوار در منابع آماری بررسیشده بهطور عمومی در دسترس قرار نگرفته است. بدون دادههای منسجم، سیاستگذاران نمیتوانند بهدرستی بسنجند که آیا گسترش اقتصادی سطح زندگی را در میان گروههای درآمدی مختلف بهبود میدهد یا نه.
دبی بهعنوان قطبی مهم برای بخش مالی، هوانوردی، لجستیک، تجارت و سرمایهگذاری آمریکا عمل میکند. توانایی آن در جذب و حفظ متخصصان ماهر برای شرکتهایی که در سراسر منطقه فعالیت میکنند اهمیت دارد. افزایش هزینههای مسکن و خانواده میتواند بستههای جبران خدمت را فرسوده کند و جذب نیرو را دشوارتر سازد. بهرهکشی از نیروی کار، تخلفات دستمزدی و سوءاستفادههای مرتبط با کارگزینی نیز برای کسبوکارهای بینالمللی ریسکهای اعتباری و ریسکهای زنجیره تأمین ایجاد میکند.
الگوی سرمایهمحور دبی موفقیت اقتصادی فوقالعادهای به ارمغان آورده است. اما رفاه را نمیتوان صرفاً با قیمت املاک، جریانهای سرمایه، پروژههای لوکس و تازهواردان ثروتمند سنجید. رقابتپذیری بلندمدت دبی همچنین به این بستگی دارد که آیا کسانی که این شهر را میسازند، به آن خدمات میدهند و آن را سرپا نگه میدارند، توان تأمین مسکن مناسب، آموزش فرزندانشان، هزینههای پیشبینینشده و پسانداز برای آینده را دارند یا نه.
تحلیلهای میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)