گزارش تازه میدل ایست فوروم: بمبها رژیم ایران را تضعیف کردهاند، اما تنها روند سیاسی میتواند جایگزینش کند
ست دی. کاپلان مسیری برای جایگزینی جمهوری اسلامی با دولتی باثبات، دموکراتیک و ادغامشده در نظام بینالملل ترسیم میکند.

فیلادلفیا، ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، از فوریه تاکنون، حملات آمریکا و اسرائیل فرماندهان ارشد ایران را کشته، به برنامههای هستهای و موشکی آن آسیب زده و بخش بزرگی از شبکه بازدارندگی منطقهای را که حاصل چهار دهه ساختوساز پیوسته بود تضعیف کرده است. با این حال جمهوری اسلامی همچنان بر سر قدرت است، به جنگ ادامه میدهد و هنوز میتواند کشتیرانی خلیج فارس را در معرض خطر قرار دهد.
ست دی. کاپلان، مدرس در مرتبه استادی در دانشکده مطالعات بینالمللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز، در گزارش «شکافانداختن در رژیم ایران» (Fracturing the Iranian Regime) توضیح میدهد چرا چنین است و تشریح میکند که واشینگتن و اورشلیم در گام بعدی چه باید بکنند. او استدلال میکند بقای رژیم کمتر به موشکهای باقیماندهاش و بیشتر به انسجام ائتلاف حاکمی وابسته است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آن را سازمان میدهد و از آن محافظت میکند. سپاه از طریق داراییهای تجاری گسترده هزینههای خود را تأمین میکند، سرکوب داخلی را مدیریت میکند و مقامهای استانی، بنیادهای مذهبی و شبکههای تجاری را در قالب یک بنگاه واحد به هم گره میزند. تا زمانی که این ساختار پابرجا بماند، تهران میتواند ضربهها را جذب کند و به جنگ ادامه دهد.
در طول دو دهه، میلیونها ایرانی علیه رژیم راهپیمایی کردهاند، اعتصاب کردهاند و سازماندهی کردهاند. هر جنبشی به همان دیوار خورده است: دستگاه امنیتی منسجم در برابر اپوزیسیونی پراکنده و بدون بدیل حکمرانی. کاپلان مینویسد: «مشروعیت بهتنهایی تغییر رژیم تولید نمیکند. سازماندهی این کار را میکند.»
دیکتاتوریها بهندرت به این دلیل سقوط میکنند که مردمشان خشمگین میشوند. به بیان کاپلان، «فروپاشی اقتدارگرایی کمتر به اقناع تودهها و بیشتر به عدمقطعیت نخبگان بستگی دارد.» بنابراین، «دلالت اصلی آن است که شکاف در رژیم یک فرایند است، نه یک رویداد.»
کاپلان چهار خط تلاشِ تقویتکننده یکدیگر را پیشنهاد میکند:
- اپوزیسیون را متحد کنید. یک ابزار سیاسی واحد بسازید که فعالان داخل کشور و دیاسپورا را به هم پیوند دهد و بتواند اعتصابها را هماهنگ کند، دیپلماسی را پیش ببرد و در لحظه موعود حکومت کند.
- ائتلاف رژیم را بشکافید. برای کسانی که فرمان سرکوب دادهاند وعده پاسخگویی و برای تکنوکراتها، کارمندان دولت، رهبران کسبوکار و سربازان وظیفهای که چنین نکردهاند وعده آینده بدهید.
- جنگ اطلاعاتی را ببرید. ارتباطات مقاوم در برابر سانسور را تأمین مالی کنید، نقض حقوق را مستند کنید، فساد را افشا کنید و به ایرانیان نشان دهید که پس از این چه خواهد آمد.
- در عرصه اقتصادی رقابت کنید. از کارگران اعتصابی حمایت کنید، تحریمها را بهجای خانوادههای عادی متوجه سپاه پاسداران کنید و برنامهای باورپذیر برای بازسازی ارائه دهید.
جسورانهترین پیشنهاد این گزارش، ایجاد مناطق حفاظتشده اپوزیسیون در داخل ایران است. در سوریه، بازدارندگی بیرونی ادلبِ تحت کنترل اپوزیسیون را آنقدر زنده نگه داشت که نهادهایش به گذار نهایی کشور پیوند بخورند. مناطق ایرانی احتمالاً نخست در کردستان و بلوچستان شکل میگیرند، اما کاپلان هشدار میدهد که این مناطق باید به هسته اصلی فارسنشین کشور هم گسترش یابند وگرنه خطر تغذیه روایت تجزیهطلبی رژیم وجود دارد. خودِ زمین کمتر از پیامی که مخابره میکند اهمیت دارد: همین که تهران کنترل بلامنازع نقشه خود را از دست بدهد، مقامهایش شروع میکنند به دوپهلو عمل کردن و باز گذاشتن راه فرار برای خود.
کاپلان برای واشینگتن و اورشلیم نقشهایی مکمل در نظر میگیرد. ایالات متحده باید تلاش سیاسی، اقتصادی، اطلاعاتی و برنامهریزی گذار را رهبری کند، از رسانههای فارسیزبان تا طرحهای اضطراری که وزارتخانهها و خدمات ضروری را در روز پس از سقوط رژیم سرپا نگه میدارند. اسرائیل باید فشار نظامی و اطلاعاتی را بر فرماندهان سپاه پاسداران، نیروهای موشکی، زیرساخت پهپادی و نیروهای نیابتی از حزبالله تا حوثیها ادامه دهد. هر دو باید بیسروصدا کار کنند. کاپلان هشدار میدهد که حمایت آشکار خارجی، محبوبترین خط تبلیغاتیِ رژیم را به دست آن میدهد. گذار باید «بیهیچ تردیدی به رهبری ایرانیان» باقی بماند.
بهاختصار، هدف از تضعیف رژیم به ساختن جانشین آن تغییر میکند. کاپلان نتیجه میگیرد: «فرصتهای راهبردی در این ابعاد کمیاباند.» بدون سازماندهی سیاسی متناسب با فشار نظامی، «رژیم ممکن است بار دیگر خود را تطبیق دهد، قوتهای باقیماندهاش را تحکیم کند و دوام بیاورد.»
مهرداد مارتی یوسفیانی، مدیر پروژه آزادی ایران (Iran Freedom Project) میدل ایست فوروم، گفت: «ست کاپلان بهدرستی مرکز ثقل واقعی را ائتلاف سپاهمحور با الیگارشهای رژیم تشخیص میدهد، نه موشکها و سانتریفیوژها. همراهکردن فشار راهبردی با یک بدیل سیاسی باورپذیر، تعامل متمایز با نخبگان و مسیری روشن برای بازسازی، عاملیت ایرانی و تداوم نهادی را در اولویت قرار میدهد. گذار ماندگار اینگونه از دستاوردهای نظامی زاده میشود.»
گرگ رومن، مدیر اجرایی میدل ایست فوروم، گفت: «ست کاپلان درک میکند که تغییر رژیم در ایران تنها از طریق رویکردی چندوجهی ممکن است که حکومت تحت رهبری سپاه را هم از نظر نظامی و هم از درون تضعیف کند و همزمان فرصتهایی برای بازسازی جامعه مدنی و اقتصادی کارآمد بیافریند. استدلالهای او نکتهسنجانه، بدیع و متقاعدکننده است.»
متن کامل گزارش اینجا در دسترس است.
درباره میدل ایست فوروم
میدل ایست فوروم (MEF)، یک سازمان پژوهش سیاستگذاری کاربردی که در سال ۱۹۹۴ تأسیس شد، منافع آمریکا را در خاورمیانه پیش میبرد و از غرب در برابر تهدیدهای خاورمیانهای محافظت میکند.
برای اطلاعات بیشتر تماس بگیرید: گرگ رومن info@meforum.org +1 (215) 546-5406 @greggroman (X)
تحلیلهای میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)