ترکیهٔ شرودینگر
اردوغان توان نظامی ترکیه را به آزمون نمیگذارد، زیرا ارتش این کشور پوستهای میانتهی است و نیروی دریاییاش وضعی بدتر دارد.
مایکل روبین در حوزه ایران، ترکیه و شاخ آفریقا تخصص دارد. کارنامه او شامل دورهای بهعنوان مقام وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) است؛ همراه با تجربههای میدانی در ایران، یمن و عراق و نیز تعاملاتی با طالبان پیش از 9/11. آقای روبین در حوزه آموزش نظامی نیز فعالیت داشته و به یگانهای نیروی دریایی و تفنگداران دریایی ایالات متحده درباره منازعات منطقهای و تروریسم تدریس کرده است. آثار علمی او شامل چند اثر شاخص است؛ از جمله «Dancing with the Devil» (رقص با شیطان) و «Eternal Iran» (ایران ابدی). روبین مدرک دکتری و کارشناسی ارشد خود را در رشته تاریخ و مدرک کارشناسی خود را در رشته زیستشناسی از دانشگاه ییل دریافت کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و رهبران خاورمیانه در تکاپوی واکنش به تصرف مُخا به دست حوثیها هستند؛ بندر و شهری کوچک که بر بابالمندب قرار گرفته است، گلوگاهی راهبردی که دسترسی به دریای سرخ را کنترل میکند.
مصر وارد معادله شده است. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، پس از صرف میلیاردها دلار برای سرپا نگهداشتن مصر، به دنبال بازگشت سرمایهگذاری خود است. این میتواند به معنای ایجاد یک پایگاه نظامی مصری در نزدیکی یَنبُع باشد؛ پایانه اصلی صادرات در دریای سرخ. البته قاهره، فراتر از بخشندگی ریاض، منافع پرشماری در میان دارد.
«پیمان مکه» بن سلمان، توافق دفاع متقابل میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه که همین ماه گذشته نهایی شد، نیز در دستور کار است. هرچند بن سلمان کوشید ایالات متحده را شرمنده کند و پایان تفوق چتر دفاعی ۸۰ ساله آمریکا، عربستان را اعلام کند، همچنان روشن نیست که آیا پاکستان و ترکیه به دفاع از عربستان خواهند شتافت یا نه.
هرچند درباره ایجاد یک پایگاه ترکیهای در شمال عربستان گفتوگوهایی صورت گرفته است، این کار به عربستان در برابر حوثیها کمکی نخواهد کرد. بن سلمان میداند رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، جز در حد تمایلش به بینالمللیکردن مکه و مدینه و تحکیم حلقه محاصره اسرائیل از سوی ترکیه، اهمیت چندانی برای عربستان قائل نیست.
در حالی که عربستان سعودی در تیررس مستقیم حوثیهاست، این بحران افسانه قدرت نظامی ترکیه را نیز برملا میکند. ترکیه روی کاغذ قدرتمند است. رهبران ناتو در برابر واداشتن ترکیه به پاسخگویی بابت اشغال قبرس و تحریکاتش علیه یونان در دریای اژه و مدیترانه شرقی مقاومت میکنند، زیرا ترکیه روی کاغذ دومین ارتش بزرگ ناتو را دارد.
اردوغان جدا از نیروهای زمینی، مدتهاست «وطن آبی» (Blue Homeland) را تبلیغ میکند؛ سیاستی دریایی و ارضیطلبانه که با گسترش گسترده نیروی دریایی ترکیه در دریای سیاه، مدیترانه و اژه همراه بوده است. ترکیه ردپای نظامی گستردهتر خود را نیز توسعه داده و در قبرس اشغالی، سوریه، قطر و سومالی پایگاه ساخته و در برخی موارد هواپیما مستقر کرده است. ناوگان پهپادی ترکیه هراسانگیز است.
بنا بر گزارشها، بن سلمان خواستار کمک آمریکا شده است و هرچند اعلام فروش جنگنده اف-۳۵ جوینت استرایک فایتر اهمیت دارد، در برابر حوثیها بیمعناست، زیرا حتی اگر کنگره مانع آن نشود، آموزش و تحویل آن سالها طول خواهد کشید.
بزرگترین استقرار نظامی ترکیه در خارج از کشور اکنون در سومالی است. ترکیه در این کشور در حال ساخت یک پایگاه فضایی است، پایگاه دریایی بزرگی را اداره میکند و فرودگاه بینالمللی موگادیشو را در کنترل دارد. ترکیه در دهه گذشته هزاران نیروی ویژه را در سومالی آموزش داده است.
پس چرا اردوغان با بهکارگیری نیروی دریایی، پهپادها و نیروهای ویژه ترکیه برای باز نگهداشتن بابالمندب به یاری بن سلمان نمیآید؟ امپراتوری عثمانی در بخش عمدهای از قرن شانزدهم و نوزدهم بر ساحل تهامه یمن، که اکنون در محاصره است، حکم میراند. اردوغان برای توجیه حضور ترکیه در سومالی به پیشینه عثمانی استناد میکند، اما تاریخ را اشتباه گرفته است: عثمانیها هرگز به خاک اصلی سومالی نرسیدند؛ بلکه منطقه اودل در شمال غربی سومالیلند را مستعمره کرده بودند.
دلیل محتمل اینکه اردوغان کمک معناداری نمیکند این است که قدرت ترکیه در ابهام درباره توان نظامیاش نهفته است. بله، ترکیه میتواند هنگام بمباران کشاورزان بیسلاح کرد ادعای ابرقدرتی کند، اما اگر ارتش ترکیه واقعاً قدرتمند بود، در شورشی بیش از چهلساله با کردها به چیزی جز بنبست دست مییافت.
پاکسازیهای سیاسی، با زندانیشدن یکپنجم خلبانان آموزشدیده اف-۱۶ و جایگزینی بیشتر فرماندهان ارشد، به این معناست که ارتش ترکیه پوستهای میانتهی است. ژنرالهای اردوغان میتوانند مثل طاووس خرامان راه بروند، اما هیچ نشانهای نیست که توان جنگیدن را حفظ کرده باشند. نیروی دریایی ترکیه وضع بدتری دارد. میتواند کشتیهای بیسلاح اکتشاف لرزهنگاری نفت را آزار دهد، اما توان جنگیدن ندارد. قدرت ترکیه از تواناییاش در پرهیز از آشکارکردن تهیبودن ارتشش سرچشمه میگیرد.
همانگونه که اروین شرودینگر آزمایش فکری مشهور «گربه شرودینگر» را ساخت، گربهای درون جعبه که تا زمانی که ناظری وضعیتش را تأیید نکند، نه زنده است و نه مرده، امروز اردوغان بر ترکیه شرودینگر ریاست میکند. ادعای توان نظامیاش بر آزمودهنشدن آن توان استوار است. اردوغان نیروهای ترکیه را به بابالمندب اعزام نخواهد کرد، زیرا از شکست و از آن میترسد که جهان دریابد بلوفهایش چیزی بیش از لفاظی توخالی نیست.