کشتار ارتدکس‌های یونانی در کرک اردن فراتر از تسلیت می‌طلبد

هزاران نفر در مراسم تشییع جنازه نُه نفری که در حمله تروریستی به کلیسای ارتدکسِ یونانی در کرک، تنها دو روز پیش از آن، کشته شده بودند، در ۲۵ اکتبر ۲۰۲۶ شرکت کردند. ولیعهد حسین و جعفر حسان، نخست‌وزیر، به نمایندگی از ملک عبدالله دوم در این مراسم حاضر شدند تا همبستگی رهبری کشور را اعلام کنند.

مقامات دو برادر و شوهرخواهرشان را بازداشت کردند. در ۲۶ اکتبر، نیروی هوایی اردن اهدافی را در جنوب سوریه هدف قرار داد و به‌طور رسمی مهاجمان را به هسته‌های تروریستی آن سوی مرز مرتبط دانست.

سوریه نیز با حملات افراط‌گرایان اسلامی علیه کلیساها روبه‌رو بوده است. حمله‌ای در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۲، در جریان تقدیس کلیسای ایاصوفیه در سُقَیلبیه سوریه، دو کشته برجای گذاشت. در ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، یک تروریست حمله‌ای انتحاری را در کلیسای مار الیاس نبی در دمشق انجام داد که ۲۵ نفر در آن کشته شدند. در مارس ۲۰۲۶، پاتریارک‌نشین انطاکیه حملات به اموال مسیحیان و زیارتگاه حضرت مریم در سُقَیلبیه را محکوم کرد.

مراد بطل الشیشانی، پژوهشگر خشونت سیاسی، توضیح می‌دهد که چنین حملاتی ترس را گسترش می‌دهد و اعتماد به امنیت عمومی را تضعیف می‌کند. عامر سبایله هشدار می‌دهد که تصویر رسمیِ اعتدال ممکن است رادیکال‌شدن عمیق‌تری را پنهان کند.

یونان، ایالات متحده، اسرائیل، قبرس، دولت‌های عربی، اتحادیه اروپا، سازمان ملل متحد و رهبران کلیسا این جنایت را محکوم کردند. با این حال، آتن می‌بایست در ابراز همبستگی خود وزن بیشتری قائل می‌شد. ساواس کالِندریدیس (Savvas Kalenteridis)، تحلیلگر راهبردی و افسر پیشین سرویس اطلاعات ملی یونان، این پرسش را مطرح می‌کند: «آیا نباید یک وزیر یونانی در مراسم تشییع حاضر می‌شد؟» او یادآوری می‌کند که بیانیه‌های سفارت‌های آمریکا و اسرائیل به کشتار مسیحیان ارتدکسِ یونانی اشاره دارند و از نگرانی ظاهراً محدود در یونان و پوشش اندک تلویزیونی انتقاد می‌کند.

یونان با این جوامع پیوندهای تاریخی، کلیسایی و دیپلماتیک دارد. این کشور باید کانالی دائمی برای ارتباط با نمایندگان آنها حفظ کند، تهدیدها را مستند کند و پیش از آنکه خانواده‌ها برای یافتن امنیت، در قالب پناهنده، راهی شوند، از دولت‌ها تعهدات مشخص مطالبه کند.

امان داعش را مسئول این حمله معرفی کرد، به اطلاعاتی درباره حملات قریب‌الوقوع استناد کرد و بدون هماهنگی با دمشق، از طریق عملیات «بازدارندگی اردن، حمود» حمله‌ای پیش‌دستانه انجام داد.

کالندریدیس بر این باور است که سوابق تماس‌های تلفنی نشان داده هدایت عملیات از سوریه انجام شده است. او در این اقدام پیام گسترده‌تری هم می‌بیند. او گفت: «اردن صرفاً احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، را هدف قرار نداد، بلکه متحد ترکیه را هدف گرفت» و این هشدار را نه‌فقط متوجه رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، بلکه متوجه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و فرستاده‌اش تام براک دانست.

اروپا نیز ابزارهای فشار در اختیار دارد. نیکولاس فارانتوریس (Nikolas Farantouris)، نماینده پارلمان اروپا و عضو کمیته روابط خارجی آن، بارها از کایا کالاس خواسته است از جوامع مسیحیِ در معرض تهدید در خاورمیانه و آفریقا حفاظت کند.

او گفت: «در سراسر خاورمیانه و آفریقا، هر جا که به‌عنوان نماینده پارلمان اروپا بازدید کرده‌ام، شاهد کشتارها، آزار و اذیت و تهدیدها علیه جوامع مسیحی و دیگر جوامع بوده‌ام.» او خواستار «تحریم‌های اقتصادی، تحریم تسلیحات و تجهیزات، و تعلیق تمام کمک‌های توسعه‌ای به کشورهایی است که اقدامات کافی برای حمایت از جوامع مسیحی انجام نمی‌دهند.»

بروکسل ۶۲۰ میلیون یورو [۶۹۰ میلیون دلار] برای سوریه در سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ اختصاص داده است. در این بسته، ۲۸۰ میلیون یورو به تثبیت اوضاع، نهادها و بازسازی اختصاص دارد و ۲۱۰ میلیون یورو کمک‌های بشردوستانه سال ۲۰۲۶ را تأمین می‌کند. بنابراین اهرم مالی ابزاری قابل‌توجه برای تضمین پایبندی سوریه فراهم می‌کند.

اتحادیه اروپا باید برای تحقیقات و پیگردها و نیز حفاظت از کلیساها ضرب‌الاجل تعیین کند. باید خواستار حمایت برابر از همه مسیحیان در کشورهای خودشان شود، نه فقط در قانون بلکه در عمل. همچنین باید تحریم‌های هدفمند علیه مقاماتی وضع کند که چشم بر این وقایع می‌بندند و هر زمان مقامات کوتاهی کردند، کمک‌های توسعه‌ای و نهادسازی را تعلیق کند. در عین حال، باید کمک‌های بشردوستانه مستقل را حفظ کند. یونان می‌تواند با تکیه بر روابط خود با پاتریارک‌نشین‌ها و اردن، رهبری این ابتکار را بر عهده بگیرد.

یک سازوکار هشدار زودهنگام اروپایی می‌تواند گزارش‌های مربوط به موارد سوءاستفاده را گردآوری کند، زیرساخت‌های امن را تأمین مالی کند و ارزیابی‌های پایبندی را منتشر سازد. هیئت‌های اتحادیه اروپا باید از کلیساهای در معرض تهدید بازدید کنند و در محل راستی‌آزمایی کنند که آیا دولت‌ها به وعده‌های خود عمل می‌کنند یا نه، با جدول‌های زمانی روشن و گزارش‌های عمومی از پیشرفت کار.

گذشته جهادی الشرع و پیوندهای او با حکومت اردوغان، بررسی دقیق اقدامات او را ضروری می‌سازد. اروپا باید بر انتخابات آزاد، تکثرگرایی و تضمین حقوق پافشاری کند. مشروعیت قدرت در سوریه به امنیت همسایگان آن نیز مربوط می‌شود. خانواده‌های کرک و همه مسیحیان خاورمیانه برای ماندن در سرزمین خود به امنیت نیاز دارند. «جان مسیحیان مهم است» باید به شعاری جهانی بدل شود. جامعه بین‌المللی باید با دلسوزی گزینشی خود رویارو شود. نمی‌توان برای غزه اشک تمساح ریخت و هم‌زمان سرنوشت مسیحیان و دیگر جوامعِ در معرض تهدید در منطقه، از جمله کردها، دروزی‌ها و علوی‌ها را نادیده گرفت. آتن و بروکسل باید حمایت برابر را شرط تأمین مالی و مشارکت‌های دیپلماتیک خود قرار دهند و هزینه‌ای واقعی به کسانی تحمیل کنند که این جوامع را آزار می‌دهند.