دستاوردهای ترکیه در لیبی، محدودیت‌های همکاری یونان و مصر را آشکار می‌کند
قاهره به ثبات لیبی اهمیت می‌دهد اما تمرکزش بر حفظ نفوذ است، در حالی که یونان با چالش‌هایی بر سر حاکمیت خود روبه‌روست.
نیکولتا کورووشی دانشمند علوم سیاسی و روزنامه‌نگار مستقر در قبرس است. نوشته‌های او در نشریاتی مانند روزنامه فیله‌لفتروس (Phileleftheros)، مدرن دیپلماسی (Modern Diplomacy) و شرکت پیش‌بینی ژئواستراتژیک (Geostrategic Forecasting Corporation) منتشر شده است. او مدرک کارشناسی‌ارشد مطالعات بین‌المللی و اروپایی را از دانشگاه پیرئوس دریافت کرده است.
یونان و مصر به‌تدریج پیوندهای خود را در شرق مدیترانه عمیق‌تر کرده‌اند؛ پیوندهایی که عمدتاً بر مرزبندی‌های دریایی و امنیت مشترک استوار است. توافق سال ۲۰۲۰ دو کشور درباره مناطق انحصاری اقتصادی، توافق ترکیه با لیبی را به چالش کشید و آتن و قاهره را در مدار نزدیک‌تری قرار داد. با این حال، هم‌زمان با پررنگ‌تر شدن نقش ترکیه در لیبی، از جمله نزدیک شدن به مقام‌های شرق این کشور، حدود و ثغور همکاری یونان و مصر روشن‌تر شده است.
گرم‌تر شدن روابط مصر با آنکارا نشان می‌دهد که توافق بر سر مسائل دریایی همیشه به این معنا نیست که دو کشور رویکردی فراگیرتر و مشترک نسبت به جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای ترکیه دارند.
تحولات اخیر این چرخش را به‌روشنی نشان می‌دهد. در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، مقام‌های یونانی و مصری در آتن دیدار کردند تا درباره آینده لیبی، امنیت و اختلافات دریایی گفت‌وگو کنند. پنج روز بعد، مجلس نمایندگان لیبی مستقر در بنغازی، که پیش‌تر این توافق را رد کرده بود، تفاهم‌نامه دریایی‌ای را که ترکیه در سال ۲۰۱۹ با طرابلس امضا کرده بود، تصویب کرد. این یک نقطه عطف است؛ ترکیه اکنون می‌تواند با هر دو طرف در لیبی روابط برقرار کند و این، کار را برای یونان و مصر دشوارتر می‌کند که با اتکا به روابط دیرینه خود، نفوذ ترکیه را مهار کنند.
آتن و قاهره از حدِ صدور اعتراض‌های دیپلماتیک فراتر رفته‌اند. یونان استدلال می‌کند که تفاهم‌نامه ترکیه و لیبی حقوق دریایی کرت و دیگر جزایر یونانی را نادیده می‌گیرد، در حالی که مصر می‌گوید این تفاهم‌نامه منطقه انحصاری اقتصادی و فلات قاره‌اش را نقض می‌کند. در ۲۲ اکتبر، وزیران خارجه دو کشور توافق کردند گفت‌وگوها درباره گسترش توافق مرزبندی دریایی ۲۰۲۰ به سمت شرق را ادامه دهند؛ نشانه‌ای از تداوم مشارکت و هماهنگی. با این حال، دامنه هرگونه گسترش همچنان نامشخص است، به‌ویژه در نزدیکی کاستلوریزو، جایی که ادعاهای دریایی به‌طور خاص حساس‌اند.
مصر همچنین در حال آماده‌سازی یک چالش حقوقی علیه این تفاهم‌نامه است، حتی در حالی که به بهبود روابط خود با ترکیه ادامه می‌دهد. در ۲۳ اکتبر، بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در استانبول دیدار کرد و بار دیگر مخالفت مصر با این توافق را تکرار کرد. این دیدار کانال‌های ارتباطی را باز نگه داشت؛ فیدان نگرانی‌های مصر را به رسمیت شناخت و از گفت‌وگوهای بیشتر حمایت کرد. قاهره همچنان در برابر ادعاهای دریایی آنکارا مقاومت می‌کند و هم‌زمان برای بهبود روابط دوجانبه تلاش دارد.
رویکرد مصر را ملاحظات عملی شکل می‌دهد. بی‌ثباتی در لیبی، در مرز مصر، بر امنیت این کشور اثر می‌گذارد. رابطه قاهره با رهبران شرق لیبی اهمیت دارد، اما حمایت فیلد مارشال خلیفه حفتر از این تفاهم‌نامه موضع مصر را پیچیده کرده است. مصر برای حفاظت از منافع خود اغلب به‌شکلی عمل‌گرایانه وارد تعامل می‌شود، حتی با رقبایی مانند ترکیه. با افزایش دخالت ترکیه در لیبی، قاهره منفعت خود را در تداوم تعامل با آنکارا می‌بیند، نه در این‌که بگذارد یک اختلاف واحد بر رابطه گسترده‌تر سایه بیندازد.
یونان با اولویت‌های متفاوتی روبه‌روست. این تفاهم‌نامه ادعاهای آتن در جنوب کرت را تهدید می‌کند، بنابراین جلوگیری از پذیرش آن یک دغدغه دیپلماتیک درجه‌یک است. در حالی که مصر به ثبات لیبی و امنیت مرزها اهمیت می‌دهد، تمرکزش بر حفظ نفوذ است. یونان اما با چالش‌های مستقیم نسبت به حاکمیت خود روبه‌روست و لازم است با برقراری رابطه با همه جناح‌های لیبیایی، تلاش‌های دیپلماتیکش را متنوع کند. هم‌زمان که ترکیه جای پای خود را محکم می‌کند، آتن و قاهره باید خود را تطبیق دهند؛ در جایی که ممکن است با یکدیگر همکاری کنند و در عین حال مسیرهای مستقل خود را نیز پیش ببرند. مشارکت آن‌ها بادوام است، اما موفقیت بلندمدت آن به انعطاف‌پذیری، گفت‌وگو و توانایی ناوبری میان منافع رقیب بستگی دارد.
این تفاوت‌ها همکاری دوجانبه را تضعیف نمی‌کند، اما مرزهای آن را مشخص می‌کند. آتن باید بر هم‌پوشانی‌های عملی، مانند به‌روزرسانی توافق دریایی، تمرکز کند تا هماهنگی را نیرومند نگه دارد. هم‌زمان، یونان باید روابط خود را با مقام‌های رقیب در لیبی توسعه دهد. درگیرشدن عمیق‌تر ترکیه در شرق لیبی یادآور این است که اتخاذ رویکردی گسترده‌تر و منعطف‌تر ضروری است.
ایالات متحده نیز با دقت اوضاع را زیر نظر دارد. وزارت خارجه آمریکا که ابتدا خواستار گفت‌وگو شده بود، در ۲۵ اکتبر تصویب این تفاهم‌نامه را «تحریک‌آمیز» خواند. این وزارتخانه از یونان و ترکیه، هر دو متحد ناتو، خواست اختلافات خود را از طریق گفت‌وگو حل کنند.
واکنش واشینگتن نشان می‌دهد که این کشور می‌خواهد از تنش میان متحدانش جلوگیری کند. اما این اختلاف فقط به یونان و ترکیه مربوط نیست؛ مصر و لیبی نیز در آن ذی‌نفع‌اند. ابهام درباره مرزهای دریایی می‌تواند اکتشاف انرژی و سرمایه‌گذاری را کند کند. ایالات متحده خواهان راه‌حل‌های مذاکره‌شده است، اما نباید حقوق دیگر کشورهایی را که از این توافق تأثیر می‌پذیرند نادیده بگیرد.
برای یونان، دیپلماسی آمریکا کمک‌کننده است، اما نمی‌تواند جایگزین یک طرح منطقه‌ای گسترده‌تر شود. واشینگتن همچنین باید دریابد که نقش رو به رشد ترکیه در لیبی بر چند شریک آمریکا اثر می‌گذارد، نه فقط یونان، و بر منافع خود آمریکا در ثبات منطقه نیز تأثیر دارد.
تحولات اخیر نشانه بحران در روابط یونان و مصر نیست، زیرا هر دو دولت همچنان با تفاهم‌نامه ترکیه و لیبی مخالف‌اند و در پی یافتن راه‌های تازه برای همکاری هستند. یونان و مصر می‌توانند شریک باقی بمانند، حتی اگر رویکردشان نسبت به ترکیه متفاوت باشد. با این حال، نحوه مدیریت این تفاوت‌ها تعیین می‌کند که آن‌ها در منطقه چه دستاوردی را با هم رقم خواهند زد.
تحلیل‌های میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)