شورون ادعاهای دریایی ترکیه در جنوب کرت را به آزمون میگذارد
آنکارا احتمالاً بر این باور است که واشینگتن از مناقشهای جدی با ترکیه بر سر اکتشاف در آبهای فراساحل پرهیز خواهد کرد.
نیکولتا کورووشی دانشمند علوم سیاسی و روزنامهنگار مستقر در قبرس است. نوشتههای او در نشریاتی مانند روزنامه فیلهلفتروس (Phileleftheros)، مدرن دیپلماسی (Modern Diplomacy) و شرکت پیشبینی ژئواستراتژیک (Geostrategic Forecasting Corporation) منتشر شده است. او مدرک کارشناسیارشد مطالعات بینالمللی و اروپایی را از دانشگاه پیرئوس دریافت کرده است.

برنامه شورون برای اکتشاف گاز در جنوب کرت، منافع تجاری آمریکا را به یکی از مناقشهبرانگیزترین اختلافات دریایی در مدیترانه شرقی گره میزند. برای یونان، این سرمایهگذاری فرصتی است تا موقعیت خود را در برابر ادعاهای رقیب ترکیه و لیبی تقویت کند. با این حال، حضور یک شرکت بزرگ انرژی آمریکایی تضمین نمیکند که اگر ترکیه یا لیبی بکوشند مانع اکتشاف شوند، واشینگتن مداخله خواهد کرد.
در فوریه ۲۰۲۶، شورون و هلنیک انرژی (HelleniQ Energy) برای چهار بلوک اکتشافی فراساحلی، از جمله دو بلوک در جنوب کرت، توافقنامههایی امضا کردند و شورون ۷۰ درصد سهم بهرهبردار را در اختیار دارد. این پروژه، علاوه بر احتمال کشف گاز، به یونان امکان میدهد اکتشاف را در آبهایی پیش ببرد که تحت تأثیر ادعاهای رقیب دریایی قرار دارند.
در ۲۰ اکتبر، مجلس نمایندگان لیبی مستقر در بنغازی تفاهمنامه دریایی سال ۲۰۱۹ دولت طرابلس با ترکیه را تصویب کرد؛ اقدامی که با عقبنشینی از مخالفت قبلی همراه بود و نفوذ رو به افزایش آنکارا در شرق لیبی را بازتاب میدهد. یونان تأکید میکند این توافق حقوق دریایی کرت و دیگر جزایر یونانی را نادیده میگیرد. انتظار میرود بررسیهای لرزهنگاری در دسامبر آغاز شود و عملیات در جنوب کرت اوایل ۲۰۲۷ شروع شود. ترکیه پیشتر توافقنامههای اکتشافی یونان را به چالش کشیده است. لیبی هم به فعالیتها در مناطق دریایی مورد ادعای خود اعتراض کرده و هشدار داده است که ادامه اکتشاف میتواند بر مذاکرات با آتن اثر بگذارد.
ورود یک شرکت آمریکایی ملاحظه تازهای را مطرح میکند. ترکیه میتواند ادعاهای دریایی یونان را به چالش بکشد، اما ایجاد مانع بر سر راه پروژهای که بهرهبردارش یک شرکت آمریکایی است ممکن است برای آنکارا در واشینگتن هزینه ایجاد کند. لیبی نیز برای توسعه بخش انرژی خود به سرمایهگذاری خارجی نیاز دارد. هر دو دلایلی دارند که از رویاروییای که میتواند شرکتهای بینالمللی را از فعالیت در منطقه دلسرد کند، پرهیز کنند.
با این همه، ارزش راهبردی این سرمایهگذاری به این بستگی دارد که این دولتها نیتهای آمریکا را چگونه ارزیابی میکنند. آنکارا ممکن است چنین محاسبه کند که واشینگتن از ورود به یک مناقشه جدی با ترکیه بر سر اکتشاف فراساحلی پرهیز خواهد کرد.
فعالیتهای شورون در لیبی نیز وضعیت را پیچیدهتر میکند. این شرکت در ژانویه ۲۰۲۶ تفاهمنامهای با شرکت ملی نفت لیبی امضا کرد و سپس یک بلوک اکتشافی در حوضه سرت به دست آورد. بنابراین شورون در هر دو سوی مناقشه منافع تجاری دارد و آنچه میخواهد دسترسی به منابع و شرایط عملیاتی باثبات است، نه رویارویی میان دولتها. آتن نباید آمادگی این شرکت برای سرمایهگذاری در یونان را با حمایت از سیاست خارجی یونان یکی بگیرد.
برای یونان، اولویت فوری باید آمادهسازی برای این بررسیها باشد، بیآنکه فرض کند حضور آمریکا جلوی مداخله را میگیرد. دولت یونان باید درباره پاسخهای احتمالی به ارعاب در دریا با واشینگتن رایزنی کند و ارتباط خود را هم با مقامهای شرق لیبی و هم با مقامهای غرب لیبی حفظ کند. آتن باید گفتوگوها درباره تحدید حدود دریایی را نیز ادامه دهد، حتی با مقامهای لیبیایی که از توافق ترکیه حمایت میکنند. خودداری از تعامل، به آنکارا نفوذ بیشتری بر موضع لیبی میدهد.
آتن باید محدودیتهای شراکتهای منطقهای خود را هم بپذیرد. هرچند مصر تفاهمنامه ترکیه-لیبی را رد میکند، به بهبود روابط با آنکارا ادامه میدهد؛ روابطی که منافعی مانند امنیت مرزها، ثبات سیاسی و همکاری اقتصادی را شامل میشود. این اولویتها همیشه با نگرانیهای دریایی یونان منطبق نیست. از همین رو، آتن باید به جای اتکا به دولتهای دیگر برای مهار نفوذ ترکیه، مسیرهای دیپلماتیک خود را تقویت کند.
شورون به یونان یک استدلال اضافی در واشینگتن میدهد. با این حال، نمیتواند جای دیپلماسی یونان را بگیرد. ارزش این پروژه به این وابسته است که آیا آتن میتواند حمایت از اکتشاف مسالمتآمیز را جلب کند و همزمان کانالهای ارتباطی با لیبی را باز نگه دارد یا نه. آتن همچنین باید از این پرهیز کند که هر اعتراض به این بررسیها را دلیلی برای رویارویی جلوه دهد. اعتراض دیپلماتیک و مداخله فیزیکی دو چالش متفاوتاند و پاسخهای متفاوت میخواهند.
این تمایز برای واشینگتن هم اهمیت دارد. در حالی که شرکتهای آمریکایی در سراسر مدیترانه شرقی فعالاند، ایالات متحده از سرمایهگذاری منطقهای و تنوعبخشی بیشتر به انرژی سود میبرد، اما روابطش با یونان، ترکیه و لیبی همیشه در خدمت اهداف یکسانی نیست.
با نزدیک شدن اکتشاف به حساسترین آبها، واشینگتن با انتخابی سرنوشتساز روبهروست. کنار گود ماندن کافی نیست؛ مقامهای آمریکایی باید آشکارا هم با آنکارا و هم با طرابلس گفتوگو کنند و روشن سازند که هرگونه تهدید یا تلاش برای مسدود کردن کشتیها با واکنش دیپلماتیک روبهرو خواهد شد. این میتواند به معنای موضعگیری علنی یا تعامل مستقیم با دولتهای درگیر باشد. هدف، حفاظت از منافع تجاری آمریکاست، بیآنکه کشور به تعهدی نظامی کشیده شود یا درباره ادعاهای یونان جانبداری کند.
بهزودی خودِ این بررسیها این موضوع را میآزماید. اگر سرمایهگذاری آمریکا واقعاً در منطقه اهمیت داشته باشد، واکنش ترکیه و دیگران با پیشروی عملیات این عامل را لحاظ خواهد کرد. واشینگتن نمیتواند انتظار داشته باشد شرکتهای آمریکایی پرچم کشور را برافرازند و نفوذش را گسترش دهند، اما وقتی دردسر آغاز میشود خود نگاهش را برگرداند. اگر هدف ثبات و دریاهای باز است، ایالات متحده باید نشان دهد آماده است دستکم در عرصه دیپلماتیک عقب براند، زمانی که اختلافها دارند به بنبستهای واقعی در میدان تبدیل میشوند.
تحلیلهای میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)