اهمیت توافق مشارکت جامع اقتصادی هند و عمان

توافق‌نامه مشارکت جامع اقتصادی هند و عمان (CEPA) از اول ژوئن ۲۰۲۶ اجرایی شد. این توافق‌نامه ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ در مسقط و در جریان سفر نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، امضا شد. این سند شالوده همکاری عمیق‌تر اقتصادی و راهبردی میان دو کشور را پی می‌ریزد.

زمان‌بندی این توافق اهمیت دارد، زیرا جنگ ایران همچنان موجب آشفتگی و اختلال در ترافیک دریایی منطقه است. تنگه هرمز همچنان یکی از گلوگاه‌های دریایی جهان است و حدود یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهان و نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از آن عبور می‌کند. هر اختلالی در این گذرگاه، برای بازارهای جهانی انرژی و امنیت انرژی هند، و نیز تعامل گسترده‌تر این کشور با منطقه، پیامد دارد.

این توافق از یک پیمان تجاری سنتی فراتر می‌رود. تجارت کالا و خدمات، سرمایه‌گذاری، جابه‌جایی حرفه‌ای، تجارت دیجیتال و همکاری در زنجیره تأمین را در بر می‌گیرد. از ویژگی‌های آن کاهش و حذف تعرفه‌هاست. در چارچوب CEPA، هند دسترسی بدون عوارض به ۹۸.۰۸ درصد از ردیف‌های تعرفه‌ای عمان را به دست آورده است که ۹۹.۳۸ درصد از صادرات هند به عمان را پوشش می‌دهد. این موضوع رقابت‌پذیری کالاهای هندی را افزایش می‌دهد و فرصت‌های صادراتی را در بازار عمان گسترش خواهد داد.

پیوش گویال، وزیر بازرگانی و صنعت اتحادیه هند، آغاز اجرای این توافق را اعلام کرد و پیش‌بینی کرد که این سند نقطه عطفی در مأموریت دهلی نو برای ایجاد مسیرهایی به سوی رفاه برای دانشجویان، صنعتگران، زنان، کشاورزان، ماهیگیران و بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط خواهد بود؛ از طریق گشودن بازارهای جدید، افزایش صادرات، جذب سرمایه‌گذاری و شتاب‌بخشی به ایجاد اشتغال. این توافق از این جهت نیز مهم است که فرصت‌های بیشتری فراهم می‌کند و به عنوان محرکی برای گسترش تجارت هند با خلیج فارس، شرق آفریقا و دیگر بازارهای خاورمیانه عمل خواهد کرد.

به گفته کارشناسان صنعتی، این توافق چارچوبی برای رابطه‌ای ایجاد می‌کند که برای نیازهای انرژی هند حیاتی است؛ به‌ویژه از آن رو که هند همچنان به واردات نفت خام، گاز طبیعی و محصولات پتروشیمی وابسته است.

این توافق در حالی به اجرا درمی‌آید که هر دو کشور در پی تثبیت تاب‌آوری زنجیره تأمین و سرمایه‌گذاری در خلیج فارس هستند. این توافق تلاش‌های هند برای متنوع‌سازی زنجیره‌های تأمین و ساخت شبکه‌های تجاری تاب‌آورتر را پیش می‌برد. هند خود را به عنوان قطب تولید و خدمات جای می‌اندازد، در حالی که عمان در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۴۰» خود را به عنوان دروازه لجستیکی و انرژی معرفی می‌کند. انتظار می‌رود عمان به قطبی راهبردی برای تولید، لجستیک و صادراتِ مجدد برای کسب‌وکارهای هندی تبدیل شود که در پی دسترسی گسترده‌تر به بازارهای خاورمیانه هستند.

جغرافیای راهبردی عمان نیز ارزش افزوده ایجاد می‌کند. بخش بزرگی از خط ساحلی این کشور بیرون از تنگه هرمز قرار دارد و بندرهایی چون دقم، صلاله و صحار نقشی رو به افزایش به عنوان مراکز لجستیک، انتقالِ محموله و صنعتی ایفا می‌کنند و آسیب‌پذیری هند را کاهش می‌دهند. موقعیت عمان در امتداد مسیرهای اصلی کشتیرانی، همراه با دسترسی هند به تأسیسات بندر دقم برای لجستیک و پشتیبانی نیروی دریایی، حضور دهلی نو را در غرب اقیانوس هند تقویت می‌کند. CEPA بُعدی اقتصادی به این رابطه راهبردی می‌افزاید.

این توافق از آن رو نیز مهم است که عمان شریکی تثبیت‌کننده در این منطقه است و با همه کشورهای رقیب منطقه، مانند ایالات متحده، اسرائیل، دیگر کشورهای عرب خلیج فارس و ایران، روابط خوبی دارد.

این توافق می‌تواند محرکی برای تعامل گسترده‌تر هند با خاورمیانه باشد. هرچند عمان بخشی از کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه نیست، همکاری اقتصادی گسترده‌تر هند با عمان می‌تواند مکمل تلاش‌های وسیع‌ترِ مرتبط با اتصال در چارچوب این کریدور باشد. عمان همچنین می‌تواند نقش یک گره راهبردی را ایفا کند و از این مشارکت‌های نوظهور پشتیبانی کند. ثبات عمان آن را به لنگرگاهی مفید برای گسترش اقتصادی و دیپلماتیک هند در منطقه تبدیل می‌کند.