گسترش روابط نظامی پاکستان و سوریه چه پیامدهایی دارد؟
شکل‌گیری مثلثی میان عربستان، پاکستان و ترکیه که سوریه را نیز در بر بگیرد، می‌تواند محاسبات راهبردی واشینگتن را پیچیده کند.
عمران خورشید، دکتری، پژوهشگر همکار در مرکز بین‌المللی مطالعات صلح (International Centre for Peace Studies) در دهلی نو، هند، است.
بنا بر گزارش ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶ پایگاه خبری مستقل لبنانی «المدن»، احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، از محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، خواسته است پاکستان را به تسریع ارسال تسلیحات به سوریه ترغیب کند و امکان خرید مستقیم سلاح از اسلام‌آباد را برای دمشق فراهم سازد. تحلیلگران سوری می‌گویند دولت انتقالی دمشق پاکستان را یک «حائل حاکمیتی» حیاتی می‌داند. سوریه با تغییر مسیر تأمین تسلیحات از وابستگی تاریخی خود به تجهیزات روسی یا شبه‌نظامیان ایرانی، قصد دارد سامانه‌های تسلیحاتی بومی پاکستان را که بسیار ماژولار و کم‌هزینه‌اند به دست آورد و همزمان با بازسازی و نوسازی ارتش سوریه، تحریم‌های غربی را دور بزند.
این تحولات در پی مجموعه‌ای از رایزنی‌های سطح بالا رخ می‌دهد که از علاقه فزاینده سوریه به پاکستان حکایت دارد. در ۱۹ و ۲۰ اوت ۲۰۲۶، اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، به اسلام‌آباد سفر کرد. این نخستین سفر یک وزیر خارجه سوری به پاکستان در ۱۹ سال گذشته بود و در جریان آن درباره همکاری دفاعی، امنیت، تجارت و سرمایه‌گذاری گفت‌وگو شد. پاکستان بار دیگر حمایت خود را از حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه و موضع این کشور درباره بلندی‌های جولان اعلام کرد.
این سفر اندکی پس از امضای «توافق دفاعی مشترک مکه» میان عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه انجام شد. پاکستان همچنین حملات هوایی اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور سوریه را محکوم کرد. اسرائیل اعلام کرد هدف این حملات جلوگیری از استقرار احتمالی نیروهای نظامی ترکیه بوده است. خبرگزاری رسمی سوریه (سانا) اظهارات پاکستان را بازتاب گسترده داد و موضع ضداسرائیلی اسلام‌آباد را به‌عنوان سپری ژئوپلیتیک نیرومند صورت‌بندی کرد.
در همین حال، رسانه‌های پاکستان اکنون روابط پاکستان و سوریه را بازتاب «اعتبار نهادی» ارتش پاکستان در صدور آموزش، دکترین و امنیت به کشورهای عربیِ پساجنگ معرفی می‌کنند.
تمایل تجاری پاکستان به گسترش بازارهای نظامی خود نیز محرک نزدیکی این کشور به سوریه است. اسلام‌آباد سامانه‌های هوافضایی و ضدپهپادی بومی خود، مانند جنگنده‌های «جی‌اف-۱۷ تاندر» و تجهیزات الکترونیکی پیشرفته، را دارایی‌هایی ایده‌آل برای کشورهایی معرفی می‌کند که می‌خواهند شبکه‌های دفاعی خود را مستقل از محدودیت‌های کاربری نهایی غربی یا روسی بنا کنند. از آنجا که پاکستان روابط دفاعی نزدیکی با چین دارد و می‌توان گفت گاه در نقش نیابتی برای چین عمل می‌کند، تأمین تسلیحات پاکستانی برای سوریه عملاً می‌تواند بازارهای چین را نیز گسترش دهد.
پاکستانی‌ها درباره درستی پیوستن به «پیمان مکه» یا، اساساً، پذیرفتن دیگر تعهدات خارجی در مناطقی چون سوریه مناقشه دارند. این بحث‌ها در زمانی جریان دارد که پاکستان با تورم، نوسانات اقتصادی و چالش‌های امنیتی در مرزهای خود دست‌وپنجه نرم می‌کند.
ترکیه همچنان عاملی مؤثر در این پویایی است. آنکارا منافع راهبردی در سوریه دارد و در پی اثرگذاری بر نظم سیاسی و امنیتی جدید این کشور است. هماهنگی نزدیک‌تر ترکیه با پاکستان می‌تواند مجرای جایگزینی فراهم کند که سوریه از طریق آن توان نظامی خود را بازسازی کند. تحلیلگران دفاعی پاکستان این چشم‌انداز سه‌جانبه را ابزاری برای فروپاشاندن آنچه «پیوند منطقه‌ای هند و اسرائیل» می‌خوانند می‌بینند. اسلام‌آباد با ایجاد جای پای ملموس لجستیکی در شام، وزنه‌ای مستقیم در برابر مشارکت‌های فناورانه و اطلاعاتیِ رو به تعمیق هند در داخل اسرائیل ایجاد می‌کند.
رابطه عربستان، پاکستان و ترکیه که سوریه را نیز در بر بگیرد، می‌تواند محاسبات راهبردی بلندمدت واشینگتن را پیچیده کند. اگر این کشورها روابط نظامی خود با سوریه را عمیق‌تر کنند، نفوذ جمعی آن‌ها می‌تواند آزادی عمل اسرائیل را محدود سازد و چالش‌های تازه‌ای برای سیاست منطقه‌ای آمریکا ایجاد کند.
مسئله اصلی صرفاً تلاش سوریه برای بازسازی توان نظامی خود نیست، بلکه نقشی است که پاکستان می‌تواند در این فرآیند ایفا کند. اینکه این پیوندهای نوظهور به ترتیبات امنیتی هماهنگ‌تری بدل شود یا نه، هنوز روشن نیست. با این حال، تعامل رو به رشد پاکستان با سوریه می‌تواند به‌عنوان عاملی آزاردهنده در توازن قدرت منطقه‌ای عمل کند.