آیا دبیرکلی ترک در سازمان ملل به سود منافع آمریکا است؟
واشینگتن باید ایده‌های فریدون سینیرلی‌اوغلو برای اصلاحات و رویکرد او به تصمیم‌های شورای امنیت را بسنجد.
نیکولتا کورووشی دانشمند علوم سیاسی و روزنامه‌نگار مستقر در قبرس است. نوشته‌های او در نشریاتی مانند روزنامه فیله‌لفتروس (Phileleftheros)، مدرن دیپلماسی (Modern Diplomacy) و شرکت پیش‌بینی ژئواستراتژیک (Geostrategic Forecasting Corporation) منتشر شده است. او مدرک کارشناسی‌ارشد مطالعات بین‌المللی و اروپایی را از دانشگاه پیرئوس دریافت کرده است.
طرح احتمال رسیدن یک دیپلمات ترک به مقام دبیرکلی سازمان ملل متحد، در مقطعی دشوار برای دیپلماسی آمریکا در مدیترانه شرقی مطرح می‌شود. واشینگتن مشارکت‌های امنیتی خود را با یونان و قبرس عمیق‌تر کرده است، در حالی که روابط ترکیه با هر دو کشور همچنان پرتنش است. نیروهای ترکیه در شمال قبرس مستقر مانده‌اند و اختلاف‌های آنکارا با آتن بر سر مرزهای دریایی و وضعیت جزایر دریای اژه ادامه دارد. در چنین فضایی، واشینگتن از حمایت از فریدون سینیرلی‌اوغلو، وزیر امور خارجه پیشین ترکیه، برای بالاترین مقام سازمان ملل چه عایدی خواهد داشت؟
هرچند سینیرلی‌اوغلو رسماً وارد رقابت برای جانشینی آنتونیو گوترش نشده است، گزارش‌ها نشان می‌دهد آنکارا درباره بخت او با اعضای دائم شورای امنیت رایزنی کرده است. فرانسه درباره نامزدی یک گزینه ترک ابراز تردید کرده است. وزارت امور خارجه ترکیه روز ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ به پس‌بلو (PassBlue) گفت که در حال سنجیدن نامزدی اوست، اما هنوز تصمیم نهایی نگرفته است.
کارنامه او شایسته بررسی است. او از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷ سفیر ترکیه در اسرائیل بود و در سال ۲۰۱۵ نیز مقام وزیر امور خارجه را بر عهده داشت. او میان سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ نماینده ترکیه در سازمان ملل بود و سپس در دسامبر ۲۰۲۴ به دبیرکلی سازمان امنیت و همکاری اروپا (OSCE) منصوب شد. نکته قابل توجه اینکه یونان، با وجود اختلاف‌های جاری با ترکیه، از این انتصاب حمایت کرد.
سابقه سینیرلی‌اوغلو در پرونده قبرس اهمیت دارد. او در ماه مه ۲۰۲۲ در نامه‌ای به گوترش مدعی شد دولت مشارکتی تشکیل‌شده در سال ۱۹۶۰ در سال ۱۹۶۳ پایان یافته است. او از مطالبه آنکارا برای برابری حاکمیتی و به‌رسمیت‌شناخته‌شدن بین‌المللی قبرسی‌های ترک‌تبار دفاع کرد؛ موضعی که جمهوری قبرس آن را رد کرد. او همچنین در سال ۲۰۱۷ ادعای ترکیه را منتقل کرد که بخشی از منطقه انحصاری اقتصادی قبرس (بلوک ۶) با فلات قاره ترکیه هم‌پوشانی دارد؛ ادعایی که نیکوزیا آن را نیز رد می‌کند.
سینیرلی‌اوغلو این استدلال‌ها را در مقام نماینده ترکیه مطرح کرده است، بنابراین لزوماً بازتاب‌دهنده این نیست که او در جایگاه دبیرکل چگونه عمل خواهد کرد. با این حال، پیشینه او می‌تواند بازسازی اعتماد میان دو طرف را برای سازمان ملل دشوارتر کند. دبیرکل فرستادگان را منصوب می‌کند، بر مذاکرات نظارت دارد و به شورای امنیت گزارش می‌دهد. در قبرس، جایی که سال‌ها میانجی‌گری سازمان ملل به نتیجه‌ای برای حل‌وفصل نرسیده است، اعتماد به این مقام حیاتی است.
نیکوس خریستودولیدس، رئیس‌جمهور قبرس، در برابر ایده نامزدی یک گزینه ترک موضع گرفته است. او روز ۲ اکتبر در واکنش به گزارش‌ها درباره سینیرلی‌اوغلو استدلال کرد که رفتار ترکیه با مسئولیت‌های این سمت همخوانی ندارد و آنکارا را به نقض منشور سازمان ملل متهم کرد. انتقاد او متوجه سیاست‌های ترکیه بود، نه تجربه شخصی سینیرلی‌اوغلو. خریستودولیدس روز ۱۳ اکتبر نیز تأکید کرد هر کس دبیرکل شود، ملزم به رعایت قطعنامه‌های شورای امنیت درباره قبرس خواهد بود.
این تمایز مهم است، زیرا شورای امنیت مدت‌هاست از فدراسیون دومنطقه‌ای و دوجامعه‌ای حمایت می‌کند، در حالی که ترکیه از راه‌حل دو دولتی پشتیبانی می‌کند. سینیرلی‌اوغلو در جایگاه میانجی، در فرآیندی قرار می‌گیرد که دفاع پیشین او از مواضع آنکارا با چارچوب تثبیت‌شده شورای امنیت در تعارض است.
رابطه ترکیه با واشینگتن نیز گره دیگری است. با وجود آنکه هر دو کشور عضو ناتو هستند، خرید سامانه موشکی اس-۴۰۰ روسیه از سوی آنکارا و سیاست آمریکا در سوریه به تنش‌ها دامن زده است. دخالت نظامی این کشور در لیبی، ادعاهای دریایی‌اش در مدیترانه شرقی و روابط پرتنش آن با اسرائیل نیز دیپلماسی آمریکا را پیچیده‌تر کرده است.
سوریه نمونه روشن تلاقی منافع است. ایالات متحده در نبرد با داعش با نیروهای تحت رهبری کردها همکاری کرده است، در حالی که ترکیه شبه‌نظامیان اصلی کرد را یک گروه تروریستی می‌داند. ترکیه در سوریه مداخله نظامی کرده و از گروه‌های مخالف حمایت کرده است. سازمان ملل نیز در همین حال بر گفت‌وگوهای سیاسی و کمک‌های بشردوستانه متمرکز بوده است. سینیرلی‌اوغلو در مقام دبیرکل باید با دولت‌هایی کار کند که منافعی خلاف منافع آنکارا دارند و همزمان همه را از استقلال خود مطمئن سازد.
بنا بر گزارش‌ها، دولت ترامپ در جست‌وجوی جانشین گوترش، اصلاح سازمان ملل را در اولویت قرار داده است. واشینگتن باید ایده‌های سینیرلی‌اوغلو درباره اصلاحات و نیز رویکرد او به تصمیم‌های شورای امنیت را بسنجد. با این حال، هرچند اعتبارنامه‌های دیپلماتیک او چشمگیر است، تجربه به‌تنهایی پیش‌بینی نمی‌کند او در مواجهه با اختلاف‌هایی که پای دولت پیشین خودش در میان است چگونه عمل خواهد کرد.
برای واشینگتن، به نظر می‌رسد ریسک‌های حمایت از سینیرلی‌اوغلو بر منافع بالقوه آن می‌چربد. انتصاب او اختلاف‌های میان ترکیه و شرکای آمریکا را حل‌وفصل نمی‌کند و هیچ نشانه‌ای هم وجود ندارد که روابط آمریکا و ترکیه را بهبود دهد. برعکس، ممکن است میانجی‌گری سازمان ملل در قبرس را دشوارتر کند و تنش با دولت‌هایی را که برای امنیت آمریکا اهمیت دارند افزایش دهد.
هرچند دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اغلب به رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، میدان می‌دهد، این کار را از آن رو می‌کند که به وعده اردوغان باور دارد؛ وعده‌ای مبنی بر اینکه ترکیه می‌تواند نقشی امنیتی ایفا کند که خروج آمریکا از منطقه را ممکن سازد. اما حمایت از سینیرلی‌اوغلو چنین کارکردی ندارد. بدون یک مزیت راهبردی قوی، دشوار است بتوان فهمید چرا واشینگتن باید از نامزدی او حمایت کند.