آیا توافق انرژی ترکیه با چین واکنش آمریکا را مانند خرید اس-۴۰۰ روسی در پی دارد؟
آنکارا باید بر تأمین مالی قطعی و مهلتهای روشن پافشاری کند و کنترل زیرساختهای حساس را در دست ترکیه نگه دارد.
امود شوکری، استراتژیست انرژی و مشاور سیاست خارجیِ مستقر در واشنگتن، دیسی، با بیش از دو دهه تجربه در حوزه امنیت انرژی، سیاست اقلیمی و گذارهای جهانی انرژی است.

ترکیه در پی توسعه انرژی پایدار با تأمین مالی چین است. پرسشی که رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور این کشور، باید به آن پاسخ دهد این است که آیا رویآوردن او به فناوری چینی، همان الگوی چرخش وی به سوی تسلیحات روسی را تکرار خواهد کرد؛ چرخشی که پیامد آن اخراج ترکیه از برنامه جنگنده مشترک اف-۳۵ از سوی دولت آمریکا بود.
قیاس با خرید تسلیحات اس-۴۰۰ روسی از سوی ترکیه، با وجود کاستیهایش، همچنان وسوسهانگیز است. مالکیت شبکه برق یک کشور میتواند مسائل امنیتی ایجاد کند و سرمایهگذاری پیشنهادی شامل زیرساخت انتقال برق نیز هست. هرچند دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همچنان با اردوغان با ملاحظه رفتار کرده است، بعید است رهبر ترکیه چنین سخاوتی را از کنگرهای به رهبری دموکراتها یا از جانشین ترامپ ببیند.
در سیویکمین نشست کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییرات اقلیمی که در ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ در آنتالیا برگزار شد، آلپارسلان بایراکتار، وزیر انرژی ترکیه، از توافقی مقدماتی با اداره ملی انرژی چین خبر داد که بر اساس آن چین ۱۵ میلیارد دلار در ذخیرهسازی انرژی، ۴٬۰۰۰ مگاوات زیرساخت انتقال و ۷٬۰۰۰ مگاوات برق خورشیدی و بادی سرمایهگذاری خواهد کرد. بایراکتار گفت این همکاری میتواند فناوری و تولید توربین را به ترکیه بیاورد.
این امر میتواند به تولید صنعتی ترکیه رونق دهد و نیاز این کشور به سوختهای خارجی را کاهش دهد. با این حال، هیچیک از دو طرف مکانها، برنامههای تأمین مالی یا زمانبندی تکمیل پروژهها را اعلام نکردند. روشن نیست در صورت تأخیر پروژهها یا افزایش هزینهها، شرکای ترک، تأمینکنندگان مالی چینی یا مردم چه میزان از ریسک را بر دوش خواهند کشید.
ترکیه دلیل دارد که دست نگه دارد. در سال ۲۰۲۴، شرکت چینی خودروهای برقی بیوایدی (BYD، Build Your Dreams) از برنامه خود برای ساخت کارخانهای یکمیلیارد دلاری در مانیسا در غرب ترکیه با ظرفیت تولید سالانه ۱۵۰٬۰۰۰ خودرو پرده برداشت. تا میانه سال ۲۰۲۶، ساختوساز آغاز نشده بود. به گفته یکی از مدیران بیوایدی، این شرکت پس از آنکه مقامات ترکیه در پی تأخیرها دسترسی شرکت به مشوقها را مسدود کردند، پروژه را متوقف کرد.
ترامپ با استناد به نگرانیهای احتمالی امنیتی، در اوت ۲۰۲۶ دستوری برای بررسی فناوریهای تأمینشده از خارج در شبکه برق آمریکا صادر کرد. ترکیه مشمول آن دستور نیست، اما با این حال هشداردهنده است، چرا که مقامات آمریکایی نسبت به مقاصد راهبردی چین و جهتگیری کلی ترکیه نگرانتر میشوند.
اینجاست که رابطه شخصی اردوغان با ترامپ کمتر از آنچه به نظر میرسد سپر خواهد بود. هرچند ترامپ گفته است میخواهد تحریمها علیه ترکیه را لغو کند و با فروش اف-۳۵ موافق بوده، اما قدرتی برای واداشتن کنگره به تبعیت ندارد.
اگر قراردادهای واقعی کنترل نرمافزارهای حساس شبکه، دسترسی به دادههای عملیاتی یا مسئولیت نگهداری سامانههایی را که ترکیه نمیتواند بهآسانی جایگزین کند به تأمینکنندگان چینی بسپارد، دولتی در آینده میتواند در قبال حضور چین موضع سختتری بگیرد. ممکن است این موضوع را در گفتوگوها درباره فناوری دفاعی یا دیگر پروژههای مشترک مطرح کند. صبر واشینگتن به دلیل رابطه پردردسر ترکیه با غول تلفن همراه چینی هوآوی، که به باور سرویسهای اطلاعاتی آمریکا خطر جاسوسی دارد، پیشاپیش ته کشیده است.
حتی بدون رسیدن به تحریم، یک اختلاف تازه میتواند روند تأییدها را کند کند و رابطهای را که سالها اصطکاک دفاعی بر آن سنگینی میکند بیش از پیش فرسوده سازد. ریسک واقعی به قراردادهایی بستگی دارد که ترکیه امضا میکند.
ترکیه همچنان میتواند از دانش فنی چین بهره ببرد، بیآنکه همه تخممرغهایش را در یک سبد بگذارد. باید بر تأمین مالی قطعی و مهلتهای روشن پافشاری کند، به شرکتهای ترک نقشی واقعی بدهد، کنترل زیرساختهای حساس را در دست ترکیه نگه دارد و به دنبال پیشنهادهای رقیب از اروپا، خلیج فارس و دیگر سرمایهگذاران باشد.
انتخاب صرفاً میان پکن و واشینگتن نیست. ترکیه به برق تجدیدپذیر بیشتری نیاز دارد و چین در موقعیت خوبی برای کمک به تأمین آن است. با این حال اردوغان باید ماجرای اس-۴۰۰ را یادآور این نکته بداند که برخی تصمیمها پیامدهایی دارند که از عمر هر دولت آمریکایی فراتر میروند. تجربه بیوایدی نیز باید هشداری باشد که چین گاه در وعده دادن سریعتر از عمل کردن است.
اگر آنکارا قراردادها را قطعی کند و توانایی خود در انتخاب شرکا را حفظ کند، توافق انرژی میتواند آیندهاش را تقویت کند. اگر از این پرسشها طفره رود، اعلام سرمایهگذاری سبز امروز در خطر آن است که به دردسر دیپلماتیک فردا بدل شود.
تحلیلهای میدل ایست فوروم را با ایمیل دریافت کنید: مشترک خبرنامه شوید (به انگلیسی)