ایران ادعای ترامپ درباره توقف اعدام با طناب دار را تکذیب کرد
تهران سخنان ترامپ را «مزخرف و بیاساس» خواند و وعده پاسخی «قاطع، بازدارنده و سریع» داد.
ماردو سوغوم سه دهه روزنامهنگار و مدیر تحریریه رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی بود و تا سال ۲۰۲۰ بر بخشهای ایران و افغانستان این رسانه نظارت داشت؛ او سردبیر وبسایت انگلیسی ایران اینترنشنال نیز بوده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نهتنها اقدام نظامی مورد انتظار علیه جمهوری اسلامی ایران را لغو کرد، بلکه ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶ نیز علناً از رهبران این نظام بابت اجرا نکردن ۸۰۰ اعدام تشکر کرد؛ رویدادی که هیچ منبع رسمی ایرانی آن را اعلام نکرده بود. این اظهارات، ایرانیانِ ساکن آمریکا و خارج از کشور را که امیدشان را به وعدههای مکرر ترامپ برای حمایت از معترضان از طریق مجازات رهبران نظام بسته بودند، مبهوت کرد.
ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «برای این واقعیت احترام فراوان قائلم که همه اعدامهای برنامهریزیشده که قرار بود دیروز انجام شود (بیش از ۸۰۰ مورد) از سوی رهبری ایران لغو شده است. متشکرم!»
این اظهارنظر ظاهراً علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، را جسورتر کرد. او در ۱۷ ژانویه با مقامهای ارشد دیدار کرد و ضمن اذعان به کشتهشدن هزاران نفر، هشدار داد که مقامها تعقیب کسانی را که «اغتشاشگر» میخواند ادامه خواهند داد. خامنهای گفت: «ما قصد نداریم کشور را به سمت جنگ بکشانیم، اما مجرمان داخلی را رها نخواهیم کرد.» او تهدیدهایی فراتر از مرزهای ایران نیز مطرح کرد و افزود: «مجرمان بینالمللی را هم رها نخواهیم کرد.»
در همان روز، دادستان تهران نیز سخنان ترامپ مبنی بر اینکه مقامهای ایرانی اعدام ۸۰۰ نفر را لغو کردهاند «مزخرف و بیاساس» خواند و تأکید کرد که پاسخ مقامها «قاطع، بازدارنده و سریع» خواهد بود.
اندکی بعد، وزارت امور خارجه ایالات متحده پیامی به زبان فارسی در شبکه ایکس منتشر کرد و هشدار داد که تهران در حال آمادهسازی گزینههایی برای هدف قرار دادن پایگاههای آمریکا است. در این پیام تکرار شده بود که «همه گزینهها روی میز است» و هشدار داده شده بود که هرگونه حمله به داراییهای آمریکایی با «نیرویی بسیار بسیار قدرتمند» پاسخ داده خواهد شد و در پایان آمده بود: «این را قبلاً گفتهایم و باز هم میگوییم: با پرزیدنت ترامپ بازی نکنید.»
به نظر میرسد تصمیم ترامپ در داخل، با این ادعا توجیه شده که ایران اعدام ۸۰۰ بازداشتی را لغو کرده است. هرچند مقامهای قضایی ایران اعلام کرده بودند که اجرای اعدامها از ۱۴ و ۱۵ ژانویه آغاز میشود، هیچ بیانیه رسمی حاکی از آن نبود که قرار است ۸۰۰ نفر در یک روز به دار آویخته شوند. ترامپ این رقم را بدون ذکر منبع مطرح کرد؛ ظاهراً برای عقلانی جلوه دادن تصمیمش به خودداری از مداخلهای که اوایل همان هفته به آن اشاره کرده بود، زمانی که از ایرانیان خواست در خیابانها بمانند و به اعتراض ادامه دهند.
توالی رویدادها از ۹ ژانویه به این سو ــ زمانی که تظاهرات اوج گرفت و شکل یک قیام انقلابی به خود گرفت ــ نشان میدهد که دولت آمریکا اقدام نظامی فوری را در نظر داشته که هرگز عملی نشده است. در همین دوره، نیروهای امنیتی ایران سرکوبی سراسری را آغاز کردند و با بهکارگیری مداوم نیروی نظامی طی چهار روز، بنا بر برآورد فعالان دستکم ۲۰ هزار غیرنظامی را کشتند و عملاً شتاب این قیام را شکستند.
ابعاد این خونریزی از شمار کشتهشدگان یک ماه کاملِ جنگ اوکراین فراتر میرود؛ جنگی که نزدیک به ۱.۵ میلیون رزمنده در آن درگیرند. برآوردهای اوکراین تلفات روسیه را روزانه حدود ۱۰۰۰ کشته و زخمی نشان میدهد که مجموع تلفات روزانه آن معمولاً در حد چند صد نفر است.
گزارشهایی که در شبکههای اجتماعی ایرانی دستبهدست میشود، میگوید نیروهای امنیتی معترضان زخمی را در داخل بیمارستانها میکشند یا از درمان آنان جلوگیری میکنند. بنا بر گزارشها، صدها جوان ایرانی بر اثر شلیک ساچمه از فاصله نزدیک، یک یا هر دو چشم خود را از دست دادهاند؛ بازتاب همان شیوههایی که در اعتراضات مهسا امینی در سال ۲۰۲۲ به کار رفت.
شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد نظام ایران اعدامها را بهطور دائم متوقف کرده باشد. هیچ مقام ارشدی تعهدی به خویشتنداری نداده است و انتظار عمومی این است که نظام بهمحض بازگرداندن کامل کنترل داخلی و فروکشکردن توجه بینالمللی، اعدامها را از سر بگیرد. روشن نیست ترامپ چه تضمینهایی ــ اگر اصلاً تضمینی وجود داشته باشد ــ درباره از سر گرفته نشدن اعدامها دریافت کرده است.
برخی ناظران استدلال میکنند که ترامپ گزینه حمله به اهداف نظام را بهکلی کنار نگذاشته است. توان نظامی قابلتوجهی به سمت منطقه در حرکت است، از جمله ناوگروه رزمی یواساس آبراهام لینکلن که از دریای چین جنوبی راهی منطقه شده است.
شبکههای انبیسی و ایبیسی گزارش دادهاند که ترامپ پس از دریافت هشدار درباره احتمال تلافی ایران علیه نیروهای آمریکایی در منطقه، حمله را متوقف کرد. یک ناوگروه رزمی هم برای بازدارندگی و هم برای مقابله با شلیک موشکهای بالستیک ایران، در صورت تشدید تنش، نقشی محوری خواهد داشت. رسیدن یواساس آبراهام لینکلن به منطقه عملیاتی ناوگان پنجم تا ده روز زمان میبرد.
با این حال، این استقرار ممکن است صرفاً برای هشدار باشد، نه مقدمهای برای یک کارزار هوایی. در آن صورت، تصمیم ترامپ به معنای انتخاب بازدارندگی از جنایتهای بیشتر خواهد بود، نه مجازات جنایتهایی که پیشتر مرتکب شدهاند. برای تهران که پیشتر کشتار جمعی انجام داده و کنترل را دوباره برقرار کرده است، چنین بازدارندگی شاید هزینه چندانی نداشته باشد.