ترامپ از دیپلماسی میگوید، تهران بر سرِ هرمز پا پس نمیکشد
واشینگتن شبکهای برای واکنش به بحران ساخته است که توان عملیات آبیخاکی، یورش سریع هوایی و تقویت شتابان نیرو را دارد.
ماردو سوغوم سه دهه روزنامهنگار و مدیر تحریریه رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی بود و تا سال ۲۰۲۰ بر بخشهای ایران و افغانستان این رسانه نظارت داشت؛ او سردبیر وبسایت انگلیسی ایران اینترنشنال نیز بوده است.
اعلام دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ۲۳ مارس ۲۰۲۶ مبنی بر اینکه دولت او با چهرههای ارشد جمهوری اسلامی در حال گفتوگو است، غافلگیرکننده بود و به کاهش بهای نفت و رشد بازارهای جهانی کمک کرد. واکنش تهران سریع بود. پس از تکذیبهای اولیه از سوی کانونهای قدرت، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد ۲۴ مارس بیانیهای تند در رد این ادعا منتشر کرد.
رسانه اصلی سپاه پاسداران، تسنیم، این گزارش را تاکتیکی از سوی رئیسجمهور آمریکا دانست: «سلاحی که هدف آن ایجاد تردید در میان نیروهای سیاسی و اجتماعی فعال در دفاع از ایران، منحرف کردن آنها از تمرکز بر دشمن و کشاندنشان به میدان دیگری از منازعه است.»
ترامپ گفت ایالات متحده با ایران وارد گفتوگو شده و دو طرف به آنچه او «نقاط توافق عمده» توصیف کرد رسیدهاند؛ و این را نشانهای دانست که توافقی برای پایان دادن به درگیری ممکن است در دسترس باشد. او گفت این گفتوگوها آخر هفته انجام شده و ادامه دارد و فرستادگانی چون استیو ویتکاف و جرد کوشنر آن را پیش میبرند. او همچنین این تماسها را «بسیار خوب و سازنده» توصیف کرد و بر همین مبنا از تعویق پنجروزه حملات برنامهریزیشده آمریکا به زیرساختهای انرژی ایران خبر داد تا دیپلماسی فرصت پیشرفت پیدا کند.
نام محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، تقریباً بیدرنگ مطرح شد. پولیتیکو گزارش داد که برخی در کاخ سفید او را یک طرف گفتوگوی بالقوه ــ و حتی رهبر احتمالی آینده ــ میدانند. قالیباف بهسرعت هرگونه تماس با واشینگتن را تکذیب کرد؛ احتمالاً برای کاستن از سوءظن میان رقبا یا تقویت یک خط واحد درون نظام. او اعتباری مخدوش دارد و بهطور گسترده یکی از فاسدترین چهرههای درون حاکمیت شمرده میشود و بیرون از یک حلقه محدود از خودیها حمایت چندانی ندارد. نامزدیهای مکرر او در انتخابات ریاستجمهوری ناکام مانده و حفظ سمت کنونیاش عمدتاً به پشتیبانی خویشاوندش، علی خامنهای، رهبر پیشین، نسبت داده میشود.
نه فقط قالیباف، بلکه طیف گستردهای از مقامها و رسانهها اعلام ترامپ را عقبنشینی جلوه دادند. آنها استدلال کردند احتیاط آمریکا بازتاب توانایی ایران در تهدید زیرساختهای انرژی در سراسر منطقه است. تسنیم نوشت: «دونالد ترامپ … به دیوار سخت واقعیت و جدیت تهدیدهای ایران خورده است. او حالا از میدان نبرد به شبکههای اجتماعی عقب نشسته و میکوشد ناکامیهای نظامی را با پیامرسانی روانی جبران کند. ایران اما در میدان هوشیار باقی مانده است.»
این بیانیه یک گام جلوتر رفت و مطرح کرد درخواست ۲۲ مارس رضا پهلوی، چهره اپوزیسیون در تبعید، از ترامپ برای حمله نکردن به شبکه برق ایران، نشانهای از عقبنشینی قریبالوقوع آمریکا بوده است.
در ۲۴ مارس، علی نیکزاد، نایبرئیس مجلس، این خط تند را تقویت کرد و گفت: «ما نه تنگه هرمز را به وضعیت قبل برمیگردانیم و نه با کسی که دروغگو است و هیچ نشانی از شرف، انسانیت و وجدان ندارد مذاکره میکنیم» و افزود که مذاکرات گذشته این را نشان داده است.
این اظهارات نشان میدهد تنگه هرمز تا چه اندازه در راهبرد تهران به محور تبدیل شده است. ایران به نظر میرسد کنترل ــ یا اخلال در ــ این آبراه را مؤثرترین اهرم خود در برابر ایالات متحده و متحدانش میداند. در حالی که حملات موشکی به کشورهای همسایه بهصورت متناوب ادامه دارد، توانایی ایران در اثرگذاری بر جریان جهانی انرژی از طریق هرمز، همچنان نیرومندترین منبع فشار آن است. سخنان نیکزاد از جاهطلبی گستردهتری حکایت دارد: تثبیت تسلطی پایدار بر تنگه و بهکارگیری آن بهعنوان ابزاری مستمر برای اهرمسازی.
برخی ناظران اشارههای ترامپ به مذاکره را تلاشی برای خریدن وقت تفسیر میکنند تا نیروهای آمریکایی استقرار خود را کامل کنند و برای تأمین آزادی کشتیرانی آماده شوند. واشینگتن آرایش خود در منطقه را با ترکیبی از نیروهای واکنش سریع از چند شاخه تقویت کرده است. در کنار یازدهمین یگان اعزامی تفنگداران دریایی (11th Marine Expeditionary Unit) بر عرشه یواساس باکسر و سیویکمین یگان اعزامی تفنگداران دریایی بر عرشه یواساس تریپولی، این تقویت شامل اجزای اعزام سریع ارتش و نیروی هوایی نیز میشود؛ از جمله نیروی واکنش فوری (Immediate Response Force) که حول لشکر ۸۲ هوابرد شکل گرفته، و همچنین جنگندههای مستقر در خط مقدم از جمله اف-۱۵ئی استرایک ایگل (F-15E Strike Eagle). این توانمندیها در کنار هم شبکهای انعطافپذیر برای واکنش به بحران میسازند که قادر به عملیات آبیـخاکی، یورش سریع هوایی و تقویت شتابان نیرو در سراسر منطقه است.
هرچند ادعاها و لحن خوشبینانه ترامپ جای تردید دارد، چند منبع منطقهای به احتمال وجود تماسهای دیپلماتیک اشاره کردهاند که ممکن است واسطههایی چون ترکیه و پاکستان در آن نقش داشته باشند. مهلت پنجروزه جدید او، بسته به نحوه شمارش، حدود ۲۷ یا ۲۸ مارس به پایان میرسد. در نبود شواهد روشن از مذاکرات تا آن زمان، احتمالاً بُعد نظامی در اولویت قرار میگیرد.