کشاکش استیضاح‌ها چه چیزی درباره جناح‌بندی در ایران می‌گوید

شماری از تندروهای مجلس ایران در پی استیضاح احمد میدری، وزیر کار، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، هستند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که نظام با مطالبات حداکثری بدنه تندروی خود دست‌وپنجه نرم می‌کند. نحوه مدیریت نظام در این ماجرا روشن خواهد کرد که در چه مسیری حرکت می‌کند.

در ۲ و ۶ اکتبر ۲۰۲۶، گروهی از نمایندگان مجلس، به‌ترتیب استیضاح میدری و عراقچی را در سامانه مجلس ثبت کردند. این استیضاح‌ها در انتظار تأیید هیئت‌رئیسه است.

در مارس ۲۰۲۵، تندروها استیضاح عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد، را کلید زدند و مجلس با اکثریت قاطع به برکناری او رأی داد. آن تندروها در آن مقطع، محبوب علی خامنه‌ای، رهبر وقت، بودند. همان گروه اکنون می‌کوشد دوباره خود را مطرح کند، اما احتمالاً با نتایجی متفاوت، زیرا جایگاهش رو به افول است.

میدری عضو حزب جبهه اصلاحات ایران است و میان سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۴ نماینده مجلس بود، دوره‌ای که اصلاح‌طلبان بر آن تسلط داشتند. او به‌شکلی جنجالی، همراه با ۱۲۶ تن از همکارانش، در سال ۲۰۰۲ و پس از حمله آمریکا به افغانستان نامه‌ای خطاب به علی خامنه‌ای امضا کرد و گفته می‌شود در نگارش آن نیز نقش داشت. در آن نامه از او خواسته شد «جام زهر را سر بکشد»، به خواست مردم ایران برای اصلاحات داخلی تن دهد و از خصومت با غرب دست بردارد. میدری بعدها از مشارکت خود در این اقدام ابراز پشیمانی کرد و مجلس دو سال پیش با اکراه به او رأی اعتماد داد. با این حال، آینده او نامعلوم است.

منتقدان تندروی عراقچی از رفتار کنونی او خرسند نیستند. رجانیوز، که از جناح پایداری حمایت می‌کند، جناحی که با تجمعات شبانه‌اش برای نظام دردسر ساخته است، عراقچی را به‌سبب نقشش در دستیابی به برجام در سال ۲۰۱۵ و تفاهم‌نامه اخیر آماج حمله قرار داد. این جناح همچنان با مذاکره با ایالات متحده مخالف است. خراسان او را به سبب دیپلماسی‌ای که به کاهش قیمت نفت انجامید نقد کرد. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نماینده پایداری، پا را فراتر گذاشت و عراقچی را متهم کرد که با «مصاحبه‌های هدفمند» خود «قیمت نفت را برای آمریکا پایین می‌آورد».

در حالی که دستگاه امنیتی نظام نسبت به میدری کینه دارد، از عراقچی خرسند است، کسی که بنا بر گزارش‌ها قرابت نزدیکی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دارد. علیرضا سلیمی، عضو اصول‌گرای هیئت‌رئیسه، اهمیت استیضاح او را کم‌رنگ جلوه داد. او گفت یکی از ملاحظات برای پیشبرد این کار آن است که «آیا در شرایط فعلی... مصلحت هست یا نه». محمد رشیدی، اصول‌گرای دیگر، همان نکات همکارش را تکرار کرد. منصور حقیقت‌پور، که در دولت احمدی‌نژاد خدمت کرده است، به نقل از امام زمان گفت «در وسط جنگ، زین اسب را عوض نمی‌کنند». او گفت: «به نظر من استیضاح وزیر کار مصلحت نیست.» خبرآنلاین، که به دستگاه امنیتی نزدیک است، انتقادهای پایداری مبنی بر اینکه عراقچی در جریان سفر به نیویورک برای مجمع عمومی سازمان ملل به دیپلماسی غیرمجاز پرداخته است را رد کرد.

اکنون دو پرسش را باید دنبال کرد: آیا میدری جان سالم به در می‌برد و نظام چگونه عراقچی را نجات خواهد داد. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، کنشگری است که می‌تواند با صاحبان قدرت کار کند. او در دیدار با نمایندگان مجلس از میدری حمایت کرد. اگر مجلس درباره استیضاح میدری رأی‌گیری کند، ممکن است آرای لازم برای برکناری او را داشته باشد. با این حال، تقریباً قطعی است که رهبری اصول‌گرای مجلس آرا را به نفع عراقچی بسیج خواهد کرد. پرسش آنگاه این می‌شود که آیا هیئت‌رئیسه اجازه رأی‌گیری درباره هیچ‌یک از این دو را خواهد داد یا نه.

پرونده میدری آزمونی برای سنجش قدرت پزشکیان است، کسی که پیش‌تر یک وزیر، عبدالناصر همتی، وزیر اقتصاد، را بر اثر استیضاح از دست داده است. با این حال ممکن است جنبه مثبتی نیز وجود داشته باشد: اگر جناح پایداری تلاش کند اما نتواند آرای لازم برای استیضاح عراقچی را به دست آورد، اعتبار این جناح خدشه‌دار می‌شود و پزشکیان و دیگر میانه‌روهای نسبی خواهند توانست افراط‌گرایی داخلی آنان را مهار کنند. اگر ساختار قدرت پایداری را نادیده بگیرد و هر دو وزیر را نجات دهد، این نشانه آن خواهد بود که اصلاح‌طلبان و نظامیان گرد نظام و به سمت توازنی تازه همگرا می‌شوند.

هیچ‌کس اظهارات «جام زهر» میدری خطاب به خامنه‌ای در نزدیک به یک‌چهارم قرن پیش را فراموش نکرده است. اگر میدری در شرایطی که مجتبی خامنه‌ای رسماً رهبر است جان سالم به در ببرد، این امر تقریباً به‌طور قطع نشان خواهد داد که رهبر سایه هنوز حرف آخر را نمی‌زند.